H Ειρήνη Μπαχλιτζανάκη σπούδασε Ιστορία της Τέχνης στο UCL και Καλές Τέχνες στο Central Saint Martins, στο Chelsea College of Arts και στη Royal Academy of Arts στο Λονδίνο. Μέχρι σήμερα έχει πάρει μέρος σε πολλές ομαδικές εκθέσεις και έχει πραγματοποιήσει τρεις ατομικές, την έκθεση «The Combination Show» στο Κολλέγιο Wolfson του Πανεπιστημίου του Cambridge το φθινόπωρο του 2021 και τις εκθέσεις «just us on a different day» (2018) και «Emergent Qualities» (2015) στην γκαλερί Elika στην Αθήνα. Βραβεία, επιχορηγήσεις και υποτροφίες περιλαμβάνουν την επιχορήγηση DYCP από το Arts Council England (2022), από το Πρόγραμμα Υποστήριξης Καλλιτεχνών ARTWORKS (Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, 2022), από τον οργανισμό Jerwοod (2021), το βραβείο Dunoyer de Segonzac των RA Schools (2021), το βραβείο του Κολλεγίου Wolfson, Cambridge (2021), την υποτροφία Gilbert Bayes (2020) και υποτροφίες του οργανισμού NEON για μεταπτυχιακές σπουδές στο εξωτερικό (2017-2020). Ζει και εργάζεται μεταξύ Λονδίνου και Αθήνας.
Από πότε ασχολείστε συστηματικά με τις εικαστικές τέχνες;
Ασχολούμαι με τα εικαστικά εδώ και δέκα χρόνια περίπου. Ξεκίνησα να δουλεύω πιο συστηματικά πάνω στην δική μου πρακτική μερικά χρόνια αφού τελείωσα το πτυχίο μου στις Καλές Τέχνες στο Λονδίνο και επέστρεψα στην Αθήνα.
Μιλήστε μας για την έκθεση που έλαβε χώρα σε φούρνο στο Γύθειο, το 2016, τις εμπνεύσεις, τις προκλήσεις της. Τι άφησε πίσω της;
Ο «Φούρνος» ήταν μια ιδέα και συνεργασία δύο εικαστικών, της Μαρίας Τζανάκου και της Βασιλικής Σηφοστρατουδάκη, που αποφάσισαν, μέσω ενός συμμετοχικού project που συμπεριλάμβανε παρεμβάσεις, δράσεις, ομιλίες, ξεναγήσεις και γλυπτικές εγκαταστάσεις, να “ενεργοποιήσουν” έναν παλιό φούρνο, κλειστό εδώ και χρόνια, σε μια εμπορική γειτονιά του Γυθείου. Το εγχείρημα ήταν βασισμένο σε έναν παραλληλισμό μεταξύ της αρτοποιίας και της καλλιτεχνικής διαδικασίας και ένας από τους βασικούς στόχους ήταν η ενσωμάτωση του εγχειρήματος στην τοπική αγορά. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν το κείμενο της ιστορικού τέχνης Κυβέλης Λιγνού-Τσαμαντάνη, που δημοσιεύτηκε επίσης στο περιοδικό «Ο Αρτοποιός και η Δουλειά του». Παραμένει η καλύτερη δημοσίευση που έχω στη βιβλιογραφία μου.
Το έργο μου «Party Flags» δημιουργήθηκε ειδικά για τον Φούρνο και αποτελείται από μια σειρά από κεραμικά σημαιάκια εμπνευσμένα από τα διακοσμητικά σημαιάκια που χρησιμοποιούνται συνήθως σε πάρτι και δημόσιες γιορτές. Τοποθετήθηκε στην πρόσοψη του κτιρίου, γιορτάζοντας με κάποιο τρόπο και την επαναλειτουργία του. Λειτούργησε έτσι σαν ένα σύμβολο ανασύστασης με όλες τις σχετικές αναφορές στις άπειρες κλειστές επιχειρήσεις και τα εγκαταλελειμμένα κτίρια και καταστήματα. Ταυτόχρονα, σκεφτόμουν και τις σημαίες του Buren, που κι αυτές είχαν δημιουργηθεί κατά τον ίδιο σαν μια απάντηση στο πνεύμα απαισιοδοξίας της εποχής του.
Στο έργο αυτό, όπως και στο σύνολο της πρακτικής μου, με ενδιέφερε πολύ η σχέση του με την συγκεκριμένη εκθεσιακή συνθήκη: Σκέφτομαι πολύ τις εκθέσεις σαν έργο και σαν υλικό. Εδώ το έργο είχε και τον ρόλο του καλωσορίσματος στον χώρο - σαν το χαλάκι στην είσοδο. Βρισκόταν τόσο χωρικά όσο και νοητικά σε μια ενδιάμεση κατάσταση, περίπου γλυπτό, περίπου διακόσμηση, σχεδόν υπονομεύοντας τον εαυτό του. Εκεί εντοπίζω και το ενδιαφέρον του, σ’ αυτήν την κατάσταση τού είναι και δεν είναι. Από τότε η έννοια του σκηνικού και τα θεατρικά και κινηματογραφικά props παίζουν κεντρικό ρόλο τόσο στα έργα όσο και στην εικαστική μου έρευνα. Ανατρέχοντας στο έργο του Φούρνου αναγνωρίζω και άλλα στοιχεία που με απασχολούν, όπως η μετωπικότητα και η επιπεδότητα, η σχέση μεταξύ δύο και τριών διαστάσεων, το παιχνίδι μεταξύ εικόνας και αντικειμένου.
Ως δημιουργός, πώς έχετε βιώσει τη σχέση σας με την Λακωνία, τη φύση της, το παρελθόν και παρόν της, τους ανθρώπους της;
Στα πλαίσια της έκθεσης, φιλοξενηθήκαμε σε ένα πανέμορφο σπίτι πάνω στη θάλασσα και δουλέψαμε σαν μέρος μιας μικρής γειτονιάς και τοπικής κοινότητας, κάτι που μας επέτρεψε να αναπτύξουμε μια σχέση με τον συγκεκριμένο τόπο.
Έχετε αγαπημένους δημιουργούς στην Ελλάδα και στο εξωτερικό; Εικαστικούς, μουσικούς, ανθρώπους του θεάτρου, λογοτέχνες; Γιατί τους ξεχωρίζετε στην ψυχή σας;
Στα εικαστικά οι περισσότεροι είναι Βρετανοί, κυρίως επειδή αυτή είναι η σκηνή που έχω παρακολουθήσει πιο πολύ. H νέα μου αγαπημένη είναι η Lubaina Himid την οποία ανακάλυψα πέρσι. Η δουλειά της έχει μια ιδιαίτερη και στενή σχέση με το θέατρο. Το ίδιο και η Helen Marten, οι εκθέσεις της οποίας μοιάζουν σαν θεατρικά σκηνικά παρατημένα στη μέση μιας πρόβας. Οι πιο αγαπημένοι δημιουργοί είναι οι φίλοι καλλιτέχνες. Οι μουσικοί εναλλάσσονται περισσότερο, πέρα από μια εμμονική σχέση με τους Stones. Κατά τα άλλα η γκάμα είναι ευρεία, απ’ τους Pixies μέχρι τον Αηδονίδη. Θέατρο δεν βλέπω όσο θα ήθελα κι έτσι δεν έχω ηθοποιούς και σκηνοθέτες την πορεία των οποίων παρακολουθώ. Οι συγγραφείς είναι άπειροι. Ο Murakami είναι σίγουρα ένας απ’ τους αγαπημένους μου. Ένας φίλος λέει ότι είναι απ’ τους καλύτερους παραμυθάδες. Κι άλλοι Ιάπωνες συγγραφείς μ’ αρέσουν πολύ. Έχουν έναν ιδιαίτερο τρόπο να περιγράφουν τα πιο απλά και καθημερινά, που τελικά δεν είναι και τόσο απλά.
Τι ανθίζει σε σας και στους αποδέκτες της τέχνης σας με την αξιοποίηση των υλικών που επιλέγετε στις δημιουργίες σας; Μιλήστε μας για την ποικιλία των τεχνικών που αξιοποιείτε και την αντανάκλαση αυτών μέσα σας.
Mερικά από τα υλικά και οι διαδικασίες που χρησιμοποιώ έχουν κάτι οικείο ή καθημερινό. Οπότε ίσως διαβάζονται και κάπως έτσι. Δεν είναι κάτι που σκέφτομαι όταν φτιάχνω ένα έργο. Τα υλικά που χρησιμοποιώ έχουν συνήθως μια γοητεία για μένα. Το είδος του γύψου που χρησιμοποιώ έχει μια απαλότητα και μια πλαστικότητα που έρχεται σε αντίθεση με το πόσο σκληρό υλικό είναι.
Στην πτυχιακή μου είχα χρησιμοποιήσει περισσότερα υλικά και τεχνικές από οποιαδήποτε προηγούμενη έκθεση. Πολλά έργα είχαν “πιεστεί” σε δύο διαστάσεις. Σκέφτομαι ότι πηγαίνοντας από μια αρκετά γλυπτική δουλειά στην εικόνα αισθανόμουν την ανάγκη να είναι έντονη η αίσθηση της υλικότητας.
Τι σας προκαλεί τούτην την περίοδο στην εικαστική εργασία σας και πώς υπερβαίνετε ή μετασχηματίζετε τυχόν προκλήσεις;
Αυτήν την περίοδο εργάζομαι με μια μηχανή ψηφιακού, μηχανοποίητου κεντήματος και τα περισσότερα προβλήματα που αντιμετωπίζω έχουν να κάνουν με το πώς θα καταφέρω κάτι τεχνικά, πώς θα κεντήσω ένα συγκεκριμένο σχέδιο σε ένα συγκεκριμένο ύφασμα. Όποια τεχνογνωσία έχω πάνω στην διαδικασία αυτή την έχω αποκτήσει κάνοντας πολλές δοκιμές, μέσα από πολλές αποτυχημένες προσπάθειες και πολλές ώρες δουλειάς. Αυτά είναι τα σχετικά εύκολα και διαχειρίσιμα ζητήματα. Οι πιο περίπλοκες και δύσκολες προκλήσεις έχουν να κάνουν με το τι είναι το έργο, πώς είναι, γιατί είναι, και αν είναι αρκετά καλό. Τέτοιου τύπου προκλήσεις δεν ξέρω πώς να τις μετασχηματίζω. Η μόνη λύση είναι να πηγαίνεις στο εργαστήριο κάθε μέρα και να συνεχίζεις να κάνεις αυτό που κάνεις μέχρι τα πράγματα να βρουν τη θέση τους, κυριολεκτικά και μεταφορικά.
Ποια είναι τα επόμενα βήματά σας στο μονοπάτι της τέχνης;
Σκέφτομαι πιο πολύ σε επίπεδο εκθέσεων παρά σε επίπεδο έργων και στο μυαλό μου σχηματίζεται εδώ και καιρό η ιδέα μιας επόμενης έκθεσης. Άλλα έργα υπάρχουν ήδη, άλλα τα δουλεύω αυτό το διάστημα και άλλα τα έχω φανταστεί. Ταυτόχρονα δουλεύω πάνω σε μια-δυο συνεργατικές προτάσεις. Έχω πολύ καιρό να δουλέψω με κάποιον άλλο και έχω πολλή όρεξη να το κάνω.
Ειδικά για τη Παιδαγωγική της Τέχνης σε κάθε βαθμίδα εκπαίδευσης, για κάθε αποδέκτη, ποιες είναι οι σκέψεις σας, προτάσεις σας;
Δεν γνωρίζω ποια είναι η θέση της τέχνης στις διάφορες βαθμίδες της εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Αισθάνομαι όμως ότι είμαστε πολύ πίσω ειδικά στην εικαστική παιδεία, η οποία χρειάζεται και μια γερή δόση εξωστρέφειας, ειδικά σε σχέση με την σύγχρονη τέχνη.
Ποια είναι η ευχή σας για το μέλλον, σε προσωπικό και συλλογικό πλάνο;
Θα ήθελα να μπορώ να κάνω τις επιλογές που θέλω με την σχετική άνεση και ελευθερία με την οποία το έχω κάνει μέχρι σήμερα. Σε συλλογικό επίπεδο εύχομαι το ίδιο.
σύνδεσμοι για την δημιουργό:
irinibachlitzanaki.com
instagram: @Irini_b
Η συνέντευξη δόθηκε στην επιμελήτρια & θεωρητικό τέχνης, μουσειοπαιδαγωγό και μέλος της Διεθνούς Ένωσης Τεχνοκριτικών (AICA), μαρία α. αγγελή, σε συνέχεια της έρευνάς της για ανάδειξη του καλλιτεχνικού δυναμικού που σχετίζεται με την περιοχή της Λακωνίας.
