Έντονο ενδιαφέρον και συγκίνηση σε ολόκληρο τον κόσμο έχει προκαλέσει η ιστορία του μικρού ιαπωνικού μακάκου Punch, που γεννήθηκε τον περασμένο Ιούλιο στον ζωολογικό κήπο της Ιτσικάβα και βρέθηκε από τις πρώτες κιόλας ημέρες της ζωής του απομονωμένος από τη μητέρα του και την υπόλοιπη ομάδα. Τα βίντεο με το νεογνό να προσπαθεί να κρατηθεί από ένα λούτρινο παιχνίδι για να νιώσει ασφάλεια έκαναν τον γύρο των κοινωνικών δικτύων, ωστόσο πίσω από τη συναισθηματική φόρτιση κρύβεται ένα βαθύτερο επιστημονικό ερώτημα: για ποιους λόγους ένα θηλαστικό απορρίπτει το μικρό του, ακόμη και σε ένα προστατευμένο περιβάλλον;
Η εγκατάλειψη νεογνών δεν αποτελεί συχνό φαινόμενο στους ιαπωνικούς μακάκους, μπορεί όμως να συμβεί όταν συντρέχουν συγκεκριμένες συνθήκες που σχετίζονται κυρίως με την κατάσταση της μητέρας. Η ηλικία, η σωματική υγεία, το επίπεδο στρες αλλά και η απειρία παίζουν καθοριστικό ρόλο, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για πρώτη γέννα. Στην περίπτωση του Punch, η μητέρα του έγινε για πρώτη φορά γονέας, ενώ η γέννηση σημειώθηκε εν μέσω καύσωνα, ένα στοιχείο που σύμφωνα με τους ειδικούς αυξάνει σημαντικά την πίεση στο ζώο. Σε τέτοιες συνθήκες, η φύση λειτουργεί με όρους επιβίωσης: μια μητέρα μπορεί να «επιλέξει», ασυνείδητα, να προστατεύσει τον εαυτό της και τη μελλοντική αναπαραγωγική της δυνατότητα, εάν εκτιμά ότι το νεογνό δεν έχει μεγάλες πιθανότητες να επιβιώσει.
Η εικόνα του μικρού πιθήκου να αγκαλιάζει ένα λούτρινο υποκατάστατο της μητέρας του δεν είναι τυχαία. Οι νεογέννητοι μακάκοι περνούν τους πρώτους μήνες της ζωής τους κυριολεκτικά προσκολλημένοι στο σώμα της μητέρας τους, από την οποία αντλούν τροφή, ζεστασιά και αίσθηση ασφάλειας, ενώ παράλληλα ενδυναμώνουν το μυϊκό τους σύστημα. Χωρίς αυτή την επαφή, το μικρό στερείται ένα βασικό στάδιο ανάπτυξης. Το λούτρινο λειτουργεί ως «φιγούρα προσκόλλησης», καλύπτοντας εν μέρει το κενό της φυσικής παρουσίας της μητέρας σε μια ηλικία όπου υπό φυσιολογικές συνθήκες θα συνέχιζε ακόμη να θηλάζει.
Τα στιγμιότυπα στα οποία μεγαλύτεροι πίθηκοι φαίνονται να τον σπρώχνουν ή να τον τραβούν προκάλεσαν αντιδράσεις και σχόλια περί «εκφοβισμού». Στην πραγματικότητα, πρόκειται για φυσιολογική κοινωνική συμπεριφορά. Οι ιαπωνικοί μακάκοι ζουν σε αυστηρά ιεραρχημένες μητρογραμμικές κοινωνίες, όπου η θέση κάθε μέλους καθορίζεται από τη γραμμή της μητέρας. Ένα μικρό χωρίς μητρική προστασία βρίσκεται αυτόματα χαμηλότερα στην ιεραρχία και πρέπει μόνο του να μάθει τις λεγόμενες υποτακτικές συμπεριφορές που του επιτρέπουν να ενταχθεί ομαλά στην ομάδα. Η απουσία της μητέρας δυσκολεύει αυτή τη διαδικασία και ενδέχεται να επηρεάσει τη μελλοντική κοινωνική του πορεία.
Η υπόθεση του Punch, πέρα από τη συγκίνηση που προκαλεί, άνοιξε και μια ευρύτερη συζήτηση για την ευζωία των ζώων σε αιχμαλωσία, την απώλεια φυσικών ενδιαιτημάτων και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στη συμπεριφορά των ειδών. Οι ιαπωνικοί μακάκοι είναι ιδιαίτερα ευφυή πρωτεύοντα και χρησιμοποιούνται συχνά σε ερευνητικά προγράμματα, την ίδια στιγμή όμως αντιμετωπίζονται και ως επιβλαβή για τις καλλιέργειες στη χώρα τους. Αυτή η αντίφαση αποτυπώνει τη σύνθετη σχέση του ανθρώπου με την άγρια ζωή.
Η τεράστια δημοσιότητα που πήρε η ιστορία αύξησε κατακόρυφα την επισκεψιμότητα στον ζωολογικό κήπο, με τους υπεύθυνους να λαμβάνουν πρόσθετα μέτρα προστασίας και να ζητούν από το κοινό να αποφεύγει θορύβους και έντονη φωτογράφιση που προκαλούν στρες στο ζώο. Την ίδια ώρα, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η υπερβολική «χαριτωμένη» εικόνα των βρεφών πιθήκων μπορεί να ενισχύσει τη ζήτηση για εξωτικά κατοικίδια, μια πρακτική που έχει σοβαρές συνέπειες για τα ίδια τα ζώα, τα οποία μεγαλώνοντας δεν μπορούν να ζήσουν εκτός του φυσικού και κοινωνικού τους περιβάλλοντος.
Η περίπτωση του Punch δείχνει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο ότι ακόμη και σε ένα ελεγχόμενο περιβάλλον η φύση ακολουθεί τους δικούς της κανόνες. Και ταυτόχρονα θυμίζει πως οι πίθηκοι, όπως και όλα τα κοινωνικά ζώα, έχουν ανάγκη το είδος τους για να αναπτυχθούν σωστά, σωματικά και ψυχικά, πολύ πέρα από τη συγκίνηση που μπορεί να προκαλεί μια viral εικόνα.
