Απρόσμενη, όσο και αρνητική τροπή παίρνει η πολυετής προσπάθεια αποκατάστασης κι αξιοποίησης του ιστορικού «Ξενία Σπάρτης», καθώς το έργο της βιοκλιματικής αναβάθμισης και μετατροπής του σε Κέντρο Πολιτιστικών, Τουριστικών και Διοικητικών Δραστηριοτήτων απεντάχθηκε από το χρηματοδοτικό πρόγραμμα του ΕΣΠΑ, σε μια (νέα) δυσάρεστη εξέλιξη για την τοπική κοινωνία. Την αποκάλυψη έκανε η παράταξη της μείζονος αντιπολίτευσης «Σπάρτη–Νέα Πορεία», με επικεφαλής τη Ντία Τζανετέα, η οποία σε ανακοίνωσή της αφήνει σαφείς υπόνοιες για καθυστερήσεις και εσφαλμένους χειρισμούς της Δημοτικής Αρχής.
Η εξέλιξη ήρθε «αθόρυβα» και πέρασε ουσιαστικά «στα ψιλά», καθώς η απένταξη του έργου αποφασίστηκε στις 6 Φεβρουαρίου 2026 από τον γενικό γραμματέα Διαχείρισης Τομεακών Προγραμμάτων ΕΤΠΑ, ΤΣ και ΕΚΤ, χωρίς μέχρι τις 16/3/26 να υπάρξει δημόσια ενημέρωση, ανοίγοντας νέα ερωτήματα για το μέλλον του ιστορικού κτιρίου.
Το «Ξενία» αποτελούσε για χρόνια ένα από τα πιο εμβληματικά αναπτυξιακά σχέδια της Σπάρτης, καθώς η αξιοποίησή του φιλοδοξούσε να μετατρέψει το ιστορικό κτίριο σε ένα σύγχρονο πολιτιστικό και διοικητικό κέντρο. Η παρούσα ανατροπή αναμένεται να πυροδοτήσει νέο κύκλο πολιτικής αντιπαράθεσης στο δημοτικό σκηνικό.
Τζανετέα: «Παραπέμπεται στις καλένδες,
σκορπίζοντας για άλλη μια φορά απογοήτευση»
Μετά την ανάκληση της χρηματοδότησης, η παράταξη της Ντίας Τζανετέα σε καυστική ανακοίνωσή της αναφέρει: «Από τις 6/2/2026, με την με αριθμ. πρωτ. απόφαση ΑΠ:22159ΕΞ2026 του γενικού γραμματέα Διαχείρισης Τομεακών Προγραμμάτων ΕΤΠΑ, ΤΣ και ΕΚΤ, απεντάχθηκε το Ξενία Σπάρτης και πλέον η “βιοκλιματική αναβάθμιση Ξενία Σπάρτης και μετατροπή σε Κέντρο Πολιτιστικών, Τουριστικών και Διοικητικών Δραστηριοτήτων” παραπέμπεται στις καλένδες, σκορπίζοντας για άλλη μια φορά απογοήτευση στους Σπαρτιάτες».
Σύμφωνα με το σχήμα Τζανετέα, αν κι έχει παρέλθει διάστημα άνω του μηνός, η Δημοτική Αρχή δεν ενημέρωσε εγκαίρως ούτε το Δημοτικό Συμβούλιο ούτε τους πολίτες για την εξέλιξη αυτή. «Έχουν περάσει σχεδόν 40 ημέρες, κατά τις οποίες η Δημοτική Αρχή πετάει χαρταετό, χωρίς να έχει το θάρρος να ενημερώσει τόσο το Δημοτικό Συμβούλιο, όσο και τους πολίτες για αυτήν την δυσάρεστη έκπληξη. Η επί δύο και πλέον χρόνια επιμονή της Δημοτικής Αρχής σε μια εν κρυπτώ λειτουργία, χωρίς καμία διάθεση συνεννόησης και συνεργασίας, οδηγεί σε τέτοια απογοητευτικά αποτελέσματα».
Η παράταξη επισημαίνει ότι η εξέλιξη αυτή συνιστά σοβαρή πολιτική ευθύνη. «Η αποτυχία υλοποίησης του έργου του Ξενία (ανεξαρτήτως τι θα γίνει στο μέλλον) δεν είναι απλά μια αστοχία. Είναι πολιτική ευθύνη, η οποία έχει πολιτικό πρόσωπο και πολιτική υπογραφή».
Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι τέτοιες εξελίξεις επηρεάζουν συνολικά την οικονομική και κοινωνική ζωή της πόλης. «Κανείς δεν χαίρεται για τα βαλτωμένα έργα στη Σπάρτη. Κανείς δεν χαίρεται όταν ένα ακόμη έργο χάνεται από την πόλη μας. Κανείς δεν χαίρεται όταν επιχειρήσεις κλείνουν και η τοπική οικονομία πιέζεται».
Η ανακοίνωση της πλευράς Τζανετέα κλείνει με αίτημα προς τον δήμαρχο Σπάρτης, Μιχάλη Βακαλόπουλο, να δώσει απαντήσεις:
«Καλούμε τον δήμαρχο Σπάρτης να ενημερώσει και να εξηγήσει:
• Γιατί δεν προχώρησε το έργο αυτά τα 2 χρόνια ώστε να αποφύγουμε την τωρινή δυσάρεστη κατάληξη;
• Ποιες ενέργειες έγιναν για να μην χαθεί και αυτό το έργο;
• Ποιο είναι πλέον το σχέδιο για το μέλλον του Ξενία;
Το Ξενία δεν μπορεί να παραμείνει άλλο ένα χαμένο έργο στο Δήμο Σπάρτης».
Το ιστορικό ενός έργου
που ταλαιπωρήθηκε επί δεκαετίες
Το κτίριο του Ξενία Σπάρτης αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα δείγματα της μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα. Κατασκευάστηκε την περίοδο 1959–1960, στο πλαίσιο του προγράμματος «Ξενία» του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού (ΕΟΤ), σε σχέδια του αρχιτέκτονα Χ. Μπουγάτσου υπό την καθοδήγηση του τότε επικεφαλής του ΕΟΤ, αρχιτέκτονα Άρη Κωνσταντινίδη.
Το συγκρότημα ανεγέρθηκε στον λόφο της Σπάρτης, σε μια περιοχή όπου, σύμφωνα με αρχαιολογικά ευρήματα, κατά την αρχαιότητα βρισκόταν η συνοικία των κεραμέων. Με την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική του μορφή και την προνομιακή του θέση, το ξενοδοχείο αποτέλεσε για πολλά χρόνια σημείο αναφοράς για την πόλη. Το κτίριο, σε σχήμα «Γ», αναπτυσσόταν σε δύο διακριτές πτέρυγες. Στον χώρο της υποδοχής σώζεται ακόμη -αν και σήμερα εμφανώς φθαρμένη- η τοιχογραφία που φιλοτέχνησε το 1960 ο σπουδαίος ζωγράφος, χαράκτης και γλύπτης, Νίκος Νικολάου.
Κατά τη δεκαετία του '60 το «Ξενία» γνώρισε ιδιαίτερη άνθηση, συμβάλλοντας σημαντικά στην ανάπτυξη της τουριστικής κίνησης της Σπάρτης και λειτουργώντας ως πρότυπη ξενοδοχειακή μονάδα για την εποχή.
Η πορεία αυτή, ωστόσο, δεν κράτησε για πολύ. Η λειτουργία του ξενοδοχείου διεκόπη οριστικά το 1984, σηματοδοτώντας την αρχή μιας μακράς περιόδου εγκατάλειψης. Από τότε και για δεκαετίες, το άλλοτε καμάρι της πόλης ακολούθησε την τύχη πολλών κτιρίων του δικτύου «Ξενία» σε ολόκληρη τη χώρα. Το κτίριο παραδόθηκε στη φθορά του χρόνου, υπέστη βανδαλισμούς, ενώ μεγάλο μέρος του εξοπλισμού του λεηλατήθηκε.
Η εικόνα εγκατάλειψης παρέμεινε μέχρι την έναρξη της προσπάθειας ανακατασκευής του το 2020, όταν ξεκίνησε το φιλόδοξο σχέδιο για την αποκατάσταση και επανάχρησή του.
Από την παρακμή
στην προσπάθεια αναγέννησης
Το 2012 το ακίνητο πέρασε στην ιδιοκτησία του Δήμου Σπάρτης, επί δημαρχίας Σταύρου Αργειτάκου, ενώ έναν χρόνο νωρίτερα, το 2011, χαρακτηρίστηκε μνημείο της νεώτερης αρχιτεκτονικής από το Υπουργείο Πολιτισμού, ύστερα από κοινή απόφαση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου και του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων. Λίγα χρόνια αργότερα, το 2016, το κτίριο κηρύχθηκε επισήμως διατηρητέο μνημείο νεότερης αρχιτεκτονικής, με δημοσίευση σχετικής απόφασης στο ΦΕΚ.
Το επόμενο καθοριστικό βήμα έγινε το 2017, όταν η Δημοτική Αρχή του Ευάγγελου Βαλιώτη εξασφάλισε την ένταξη του έργου στο πρόγραμμα ΕΣΠΑ 2014-2020, με προϋπολογισμό περίπου 2 εκατομμυρίων ευρώ. Στο μεσοδιάστημα, η διοίκηση Βαλιώτη είχε προβεί σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες τόσο για την ωρίμανση της μελέτης, η οποία έχει ολοκληρωθεί και εγκριθεί, όσο και για την εξασφάλιση των απαιτούμενων προϋποθέσεων και αδειοδοτήσεων, ώστε να υπάρχει η αναγκαία ωριμότητα για κατάθεση της αίτησης χρηματοδότησης.
Η δημοπράτηση και η έναρξη των εργασιών
Η διαδικασία προχώρησε τα επόμενα χρόνια και το έργο παραλήφθηκε από τη Δημοτική Αρχή Πέτρου Δούκα στη φάση της δημοπράτησης. Η σύμβαση με την ανάδοχο εταιρεία υπογράφηκε στις 30 Μαΐου 2020, με συνολικό προϋπολογισμό περίπου 2,8 εκατομμυρίων ευρώ.
Το σχέδιο προέβλεπε την πλήρη αποκατάσταση του κτιρίου και τη μετατροπή του σε πολυχώρο πολιτισμού και διοίκησης. Στο κτιριολογικό πρόγραμμα περιλαμβάνονταν: αμφιθέατρο περίπου 240 θέσεων, αίθουσα πολλαπλών χρήσεων, εκθεσιακοί χώροι με ψηφιακές εφαρμογές, γραφεία δημοτικών υπηρεσιών, χώροι υποδοχής και εξυπηρέτησης επισκεπτών.
Τα προβλήματα που εμφανίστηκαν στην πορεία
Ωστόσο, λίγο μετά την πανηγυρική έναρξη των εργασιών στα μέσα 2020, αποκαλύφθηκαν σοβαρά προβλήματα. Κατά την αποξήλωση των επιχρισμάτων και τον έλεγχο του φέροντος οργανισμού διαπιστώθηκε έντονη διάβρωση του οπλισμού, γεγονός που ανέδειξε την ανάγκη εκπόνησης νέας στατικής μελέτης. Τα ζητήματα αυτά δεν ήταν ορατά πριν την απογύμνωση του κτιρίου και δημιούργησαν σημαντικές καθυστερήσεις τόσο λόγω των τεχνικών δυσκολιών, όσο κι εξαιτίας των απαιτούμενων εγκρίσεων και διαδικασιών χρηματοδότησης. Έτσι, σχεδόν σιωπηρά, περί το 2021-22, οι εργασίες άρχισαν να ατονούν, το εργοτάξιο να υπολειτουργεί και τελικά να «παγώνει», χωρίς ποτέ να δοθούν σαφείς απαντήσεις κι εξηγήσεις για την πορεία του έργου.
Στις 8 Ιουλίου 2025 συνεδρίασε η Δημοτική Επιτροπή Σπάρτης με θέμα «έγκριση υποβολής πρότασης χρηματοδότησης για την Πράξη: “Βιοκλιματική αναβάθμιση Ξενία Σπάρτης και μετατροπή σε κέντρο πολιτιστικών, τουριστικών και διοικητικών δραστηριοτήτων-β΄ φάση”». Η Επιτροπή έλαβε ομόφωνη απόφαση για υποβολή σχετικής πρότασης, στο πλαίσιο της Πρόσκλησης (21/3/25) με τίτλο: «Ολοκλήρωση τμηματοποιημένων και μεταφερόμενων έργων Ενεργειακής Αναβάθμισης Δημοσίων Κτιρίων ιδιαίτερου πολιτιστικού ενδιαφέροντος (Διατηρητέων)». Επρόκειτο για μια διαδικασία-«γέφυρα» μεταφοράς του έργου σε νέο πρόγραμμα, που όμως -κατά πληροφορίες- παραμένει σε εκκρεμότητα έγκρισης από την αρμόδια Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης.
Σύμφωνα με το αρχικό χρονοδιάγραμμα που τέθηκε το 2020, το έργο έπρεπε να έχει ολοκληρωθεί έως 31 Δεκεμβρίου 2023, προθεσμία που τελικά δεν κατέστη -ούτε στο ελάχιστο- δυνατό να τηρηθεί.
Ένα εμβληματικό κτίριο σε αβέβαιο μέλλον
Η χρηματοδοτική απένταξη του έργου εγείρει ανησυχίες, ερωτήματα και εικασίες για το μέλλον του ιστορικού οικοδομήματος. Το «Ξενία» παραμένει ένα από τα σημαντικότερα αρχιτεκτονικά και πολιτιστικά τοπόσημα της πόλης, με την αξιοποίησή του να αποτελεί διαχρονικό αίτημα της τοπικής κοινωνίας, που περίμενε να δει φως στον ορίζοντα έπειτα από χρόνια καθυστερήσεων και ανατροπών.
Το εάν θα υπάρξει στο μέλλον νέο χρηματοδοτικό σχήμα ή διαφορετικός σχεδιασμός για την αποκατάσταση και λειτουργία των εγκαταστάσεων, παραμένει για την ώρα ανοιχτή συνθήκη, που αναμένεται να αποσαφηνιστεί αρμοδίως. Μέχρι τότε, το διατηρητέο κτίσμα θα εξακολουθήσει να δεσπόζει βουβό και ερμητικά κλειστό στον λόφο. Ως ένα έργο που άρχισε με υψηλές προσδοκίες και ελπίδες, αλλά στην πορεία εκτροχιάστηκε και βρέθηκε -μέχρι νεοτέρας- «εκτός νυμφώνος».
