Το 2025 καταγράφηκε ως ακόμη ένα δύσκολο έτος για το ελληνικό λιανεμπόριο, αποτυπώνοντας ότι η ονομαστική αύξηση τζίρου δεν μεταφράζεται πλέον σε πραγματική ανάπτυξη. Η ανάλυση του Ινστιτούτου της Ελληνικής Συνομοσπονδίας Εμπορίου & Επιχειρηματικότητας (ΕΣΕΕ) για την εξέλιξη του κύκλου εργασιών στα καταστήματα λιανικού εμπορίου -εκτός τροφίμων, οχημάτων και καυσίμων- αποτυπώνει μια εικόνα παρατεταμένης πίεσης, με έντονες διαφοροποιήσεις ανά μέγεθος επιχείρησης και σαφή σημάδια στενότητας ρευστότητας στην αγορά.
Σε ετήσια βάση, ο κύκλος εργασιών του λιανικού εμπορίου το 2025 υποχώρησε κατά 0,4% σε πραγματικές τιμές, παρά το γεγονός ότι σε ονομαστικούς όρους εμφανίζει αύξηση 2% σε σύγκριση με το 2024. Πρόκειται, σύμφωνα με την έκθεση, για το δεύτερο συνεχόμενο έτος πραγματικής συρρίκνωσης, στοιχείο που επιβεβαιώνει ότι η πίεση δεν είναι συγκυριακή, αλλά τείνει να παγιωθεί. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι η αύξηση του κύκλου εργασιών του 2025, ύψους 545,2 εκατ. ευρώ, είναι η χαμηλότερη που έχει καταγραφεί από το 2020 έως σήμερα. Ο συνολικός τζίρος του κλάδου διαμορφώθηκε στα 27,33 δισ. ευρώ, από 26,79 δισ. ευρώ το 2024, υποδηλώνοντας ότι η ονομαστική άνοδος «εξανεμίζεται» από τον πληθωρισμό και το αυξημένο κόστος λειτουργίας.
Σύμφωνα με τον πρόεδρο της ΕΣΕΕ, Στ. Καφούνης, «ο πραγματικός τζίρος στο Εμπόριο το 2025 διαμορφώθηκε υπό το μηδέν», τονίζοντας ότι η «αναθέρμανση της αγοράς το 2026 θα έρθει μόνο με μέτρα στήριξης και ελάφρυνσης βαρών.
Διευρύνεται το χάσμα μεταξύ μεγάλων και ΜμΕ
Η ανάλυση ανά μέγεθος επιχείρησης αποκαλύπτει έντονες ανισορροπίες:
- Μεγάλες επιχειρήσεις: Κατέγραψαν ενίσχυση πραγματικών πωλήσεων +5,6% (ονομαστικά +8,2%), απορροφώντας σημαντικό μέρος της συνολικής αύξησης του τζίρου.
- Μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ): Αντιμετώπισαν πτώση 2,4% σε πραγματικές τιμές, με τις ονομαστικές πωλήσεις να παραμένουν στάσιμες.
Η εικόνα αυτή, κατά τη ΕΣΕΕ, ενισχύει την αίσθηση ότι η αγορά λειτουργεί πλέον με «δύο ταχύτητες», όπου οι μεγαλύτεροι παίκτες εμφανίζουν αντοχές, ενώ οι μικρότεροι πιέζονται έντονα.
Στο εσωτερικό των ΜμΕ, οι πιέσεις δεν κατανέμονται ομοιόμορφα:
- Πολύ μικρές επιχειρήσεις: Πτώση πραγματικών πωλήσεων 2,9% (ονομαστικά -0,4%).
- Μικρές επιχειρήσεις: Η μεγαλύτερη πίεση, με μείωση τζίρου 3,9% σε πραγματικές τιμές (ονομαστικά -1,5%).
- Μεσαίες επιχειρήσεις: Σχετικά καλύτερη εικόνα, με αύξηση πραγματικού τζίρου 2,1% (ονομαστικά +4,7%).
Τα στοιχεία, σύμφωνα με την ΕΣΕΕ, αναδεικνύουν ότι η βιωσιμότητα των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων δοκιμάζεται εντονότερα, ειδικά σε ένα περιβάλλον αυξημένων λειτουργικών εξόδων και περιορισμένης πρόσβασης σε χρηματοδότηση.
Εστιάζοντας, στο τέταρτο τρίμηνο του 2025, ο πληθωριστικά διορθωμένος κύκλος εργασιών παρέμεινε στάσιμος (0,0%) σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2024, ενώ σε ονομαστικούς όρους αυξήθηκε κατά 2%. Οι μεγάλες επιχειρήσεις εμφάνισαν πραγματική αύξηση τζίρου 5,1% (ονομαστικά +7,6%), ενώ οι ΜμΕ κατέγραψαν απώλειες 1,9% σε πραγματικές τιμές (ονομαστικά +0,4%). Αναλυτικότερα, χωρίς την επίδραση του πληθωρισμού: α) Πολύ μικρές επιχειρήσεις: -3,4%, β) μικρές επιχειρήσεις: -1,7%, γ) Μεσαίες επιχειρήσεις: +5,4%. Η αύξηση του κύκλου εργασιών στο δ΄ τρίμηνο ανήλθε σε 174,93 εκατ. ευρώ, με τον συνολικό τζίρο να φθάνει τα 7,62 δισ. ευρώ, από 7,45 δισ. ευρώ το αντίστοιχο τρίμηνο του 2024.
Αδύναμος μεταξύ τουρισμού και εμπορίου
Παρά την αύξηση 9,4% των τουριστικών εισπράξεων, οι οποίες το 2025 διαμορφώθηκαν στα 23,63 δισ. ευρώ, μόνο ένα μικρό μέρος τους κατευθύνθηκε στο λιανεμπόριο. Το εύρημα αυτό, όπως υποστηρίζει η ΕΣΕΕ, επαναφέρει τη συζήτηση για την ανάγκη επαναπροσδιορισμού του «brand» της Ελλάδας ως προορισμού αγορών και για τη δημιουργία ισχυρότερων διασυνδέσεων μεταξύ εμπορίου, τουρισμού και παραγωγικών κλάδων.
Στροφή στο φθηνότερο προϊόν
Ενδεικτική των πιέσεων στο διαθέσιμο εισόδημα είναι η εκρηκτική αύξηση 31,7% στην κατηγορία «Λιανικό εμπόριο μεταχειρισμένων ειδών σε καταστήματα». Η τάση αυτή εκλαμβάνεται από την ανάλυση, ως ένδειξη αναγκαστικής στροφής των καταναλωτών σε φθηνότερες λύσεις, περισσότερο από επιλογή ανάγκης παρά προτίμησης.
Κλάδοι σε αντίθετες διαδρομές
Σε πραγματικές τιμές, τις μεγαλύτερες αυξήσεις τζίρου το 2025 κατέγραψαν: α) Αθλητικός εξοπλισμός: +5,7%, β) Η/Υ και περιφερειακές μονάδες: +5,2%, γ) Παιχνίδια: +4,7%, δ) Καλλυντικά και προϊόντα καλλωπισμού: +4,0%, ε) Φωτιστικά, έπιπλα και λοιπά είδη: +3,7%.
Αντίθετα, τις μεγαλύτερες απώλειες σημείωσαν: α) Τηλεπικοινωνιακός εξοπλισμός: -10,2%, β) χαλιά, κιλίμια και επενδύσεις δαπέδου: -8,7%, γ) Εφημερίδες και γραφική ύλη: -7,5%.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η εικόνα στην ένδυση και υπόδηση, την «καρδιά» του παραδοσιακού εμπορίου. Οι πωλήσεις κατέγραψαν, στην Ένδυση: +0,6% ονομαστικά, αλλά -1,8% σε πραγματικές τιμές και στην Υπόδηση, -3,2% ονομαστικά και -5,6% πραγματικά.
«Καμπανάκι» για ακάλυπτες επιταγές
Σύμφωνα με την ΕΣΕΕ, η επανεμφάνιση ακάλυπτων επιταγών, κυρίως σε κλάδους με χαμηλά περιθώρια κέρδους, αποτελεί σαφή ένδειξη στενότητας ρευστότητας. Αν και τα μεγέθη δεν συγκρίνονται με εκείνα της περιόδου της μεγάλης κρίσης, η επιτάχυνση του φαινομένου τους τελευταίους μήνες του 2025 προκαλεί έντονο προβληματισμό και ενισχύει τα αιτήματα για άμεσες ρυθμίσεις οφειλών και ελάφρυνση φορολογικών και ασφαλιστικών βαρών.
Περιφερειακές ανισότητες και τοπικές πιέσεις: Η εικόνα στην Πελοπόννησο
Σε επίπεδο περιφερειών, τις ισχυρότερες αυξήσεις τζίρου κατέγραψαν η Αττική (+3,6%) και τα Ιόνια Νησιά (+3,0%). Στον αντίποδα, τις μεγαλύτερες μειώσεις παρουσίασαν Νότιο Αιγαίο (-2,4%) και Δυτική Μακεδονία (-2,1%).
Στην Πελοπόννησο, σύμφωνα με στοιχεία που άντλησε ο «ΛΤ», ο κύκλος εργασιών στο λιανικό εμπόριο -εκτός τροφίμων/καυσίμων/οχημάτων- παρουσίασε οριακή άνοδο 0,8%, από 882.987 ευρώ σε 890.017 ευρώ. Ωστόσο, για το σύνολο του λιανικού εμπορίου στην Περιφέρεια, ο κύκλος εργασιών υποχώρησε κατά 0,8%, από 2.142.154 ευρώ σε 2.125.904 ευρώ, αποτυπώνοντας τη γενικότερη πίεση στην τοπική αγορά.
«Το 2025 έτος συρρίκνωσης για το λιανικό εμπόριο»
Σε δήλωσή του για ευρήματα της έρευνας, ο πρόεδρος της ΕΣΕΕ, Σταύρος Καφούνης, ανέφερε: «Η ανάλυση επιβεβαιώνει, δυστυχώς, τις προειδοποιήσεις μας ότι το 2025 αποτέλεσε έτος συρρίκνωσης για το λιανικό εμπόριο σε πραγματικούς όρους… Δύο στοιχεία είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά: α) ότι ακόμη και σε ονομαστικές τιμές, καταγράφεται στο σύνολο του λιανικού εμπορίου η μικρότερη αύξηση τζίρου από το 2020 και β) ότι σε πραγματικούς όρους είναι το δεύτερο συνεχόμενο έτος συρρίκνωσης (-0,4%) του ισχυρότερου κλάδου και μεγαλύτερου εργοδότη της οικονομίας. Η Πολιτεία οφείλει να προβληματισθεί από το γεγονός ότι τόσο η εγχώρια κατανάλωση -λόγω της μειωμένης αγοραστικής δύναμης- όσο και οι αυξημένες τουριστικές εισπράξεις στρέφονται και ενισχύουν κυρίως τον κλάδο των τροφίμων. Την ίδια στιγμή, η στενότητα στην αγορά επιβεβαιώνεται και από τη σταδιακή αύξηση των κλειστών καταστημάτων και των ακάλυπτων επιταγών. Με δεδομένο ότι και τους πρώτους δύο μήνες του 2026 η εικόνα δεν έχει βελτιωθεί, οι αριθμοί πλέον “φωνάζουν” για την ανάγκη δικαιότερης αντιμετώπισης του πλέον διασυνδεδεμένου, φορολογικά και εργασιακά, κλάδου της οικονομίας. Είναι σήμερα απολύτως απαραίτητες για την επιβίωση χιλιάδων ΜμΕ, ρυθμίσεις που θα μειώνουν φορολογικές και ασφαλιστικές επιβαρύνσεις, θα διευκολύνουν την πρόσβαση στη χρηματοδότηση, θα επιβραβεύουν τους συνεπείς, θα ρυθμίζουν τις ληξιπρόθεσμες οφειλές με βιώσιμο τρόπο και θα προστατεύουν τον υγιή ανταγωνισμό. Προκειμένου το Εμπόριο να διαδραματίσει το ρόλο του ως καταλύτης και επιταχυντής της ανάπτυξης, χρειάζεται νέα χρηματοδοτικά εργαλεία που θα το στηρίζουν στον “μαραθώνιο” του ψηφιακού του μετασχηματισμού, καθώς και επικαιροποιημένες πολιτικές που θα το διασυνδέουν ολοκληρωμένα με τον τουρισμό, την αγροδιατροφή και τη βιομηχανία».
