Σε μια περίοδο που η Επανάσταση του 1821 επανέρχεται δυναμικά στον δημόσιο διάλογο -τόσο μέσα από τις επετειακές εκδηλώσεις, όσο και μέσω της τέχνης -, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Ανατολικής Μάνης να τιμηθούν από κοινού στις προσεχείς εκδηλώσεις της 17ης Μαρτίου 2026, ο Ιωάννης Καποδίστριας και ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης. Το θέμα ήρθε στη ατζέντα κατόπιν πρόταση του δημάρχου Πέτρου Ανδρεάκου, ενώ εισηγητής ήταν ο δημοτικός σύμβουλος της αντιπολίτευσης, αντιπρόεδρος του ΔΣ κι εκδότης, Γιώργος Π. Δημακόγιαννης.
Η χρονική συγκυρία δεν είναι τυχαία, καθώς έχει ανοίξει εκ νέου η συζήτηση γύρω από τις σχέσεις του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας με τη Μάνη και τους Μαυρομιχαλαίους. Ο διάλογος πυροδοτήθηκε και από την πρόσφατη ταινία του Γιάννη Σμαραγδή για τον Καποδίστρια, η οποία προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις, ιδίως σε κύκλους Μανιατών, με αιχμές για τον τρόπο που αποτυπώνονται ιστορικά πρόσωπα και γεγονότα.
«Μήνυμα υπέρβασης, ενότητας, εθνικής συμφιλίωσης για όλους τους Έλληνες»
Παρατίθεται αυτούσια η πολυμηνυματική εισήγηση του Γιώργου Δημακόγιαννη, που εγκρίθηκε παμψηφεί από το ΔΣ: «Είμαστε στον δεύτερο μήνα τού έτους και έναν περίπου μήνα πριν την μεγαλύτερη γιορτή του τόπου μας, την 17η Μαρτίου. Τη φετινή χρονιά (2026), την κάνει ξεχωριστή για την περιοχή μας η συμπλήρωση διακοσίων (200) ετών από τις τρεις καθοριστικές Μάχες των Μανιατών προγόνων μας στην Βέργα, το Διρό και τον Πολυάραβο το θέρος του 1826, μάχες που γονάτισαν τον νικητή και τροπαιούχο ως τότε Τουρκοαιγύπτιο Ιμπραήμ, ο οποίος με τα στρατεύματά του αλώνιζε αντουφέκιστος την Πελοπόννησο, κι έχοντας πραγματοποιήσει την πτώση και την κατάληψη τού Μεσολογγίου. Αν και η Μάνη έπεφτε, η Εθνεγερσία θα ήταν μια ακόμη ατυχής προσπάθεια των Ελλήνων να κερδίσουν την πολυπόθητη Ελευθερία τους. Τούτη η γωνιά της Πατρίδος μας λοιπόν μπορεί να υπερηφανεύεται -και ο κάθε Μανιάτης και Μανιάτισσα σήμερα-, ότι εδώ, στα δικά μας πυργοχώρια, Και ξεκίνησε την 17η Μαρτίου 1821 Και αισίως ολοκληρώθηκε εκείνος ο τιτάνιος αιματοποτισμένος αγώνας.
Ως θεσμικός φορέας, το εκλεγμένο δημοτικό συμβούλιο που εκπροσωπεί τον τόπο μας, έχει την επιλογή, αντιλαμβανόμενο την κρισιμότητα των καιρών για την χώρα μας συνολικά, να κάνει φέτος την υπέρβαση, την σύνθεση, με σκοπό την ενότητα και την εθνική συμφιλίωση. “Εάν μισούνται ανάμεσό τους δεν τους πρέπει η ελευθεριά” γράφει ο εθνικός μας ποιητής στον Ύμνο εις την Ελευθερίαν. Είναι πράγματι ο μόνος δρόμος ευαισθησίας και ευθύνης για να κερδίσει η διαχρονική Μάνη και η τρισένδοξη ιστορία της το σεβασμό των πανελλήνων και στις μέρες μας.
Πρόταση του δημάρχου και της Δημοτικής Αρχής στην οποία συναινούμε, κατά τη θέση που διατυπώνεται εδώ, είναι φέτος να τιμήσουμε μαζί τους δύο πρωταγωνιστές εκείνης της κρίσιμης εθνικής περιόδου, τον κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια και τον επικεφαλής του Αγώνα Αρχιστράτηγο Πέτρο Μαυρομιχάλη (“Πετρόμπεη”). Ανάμεσα στα άλλα εκπληρώνοντας και το χριστιανικό μας καθήκον, ένα μνημόσυνο για την κάθαρση, την λύτρωση και την ανάπαυση των ψυχών τους.
Η υπέρβαση και η τιμή μαζί στους δύο εξίσου τραγικούς πρωταγωνιστές εκείνων των χρόνων περιποιεί τιμή και αξία σε όλους εμάς γιατί επιδεικνύουμε πνεύμα σύνεσης, συναίνεσης και εθνικής ευθύνης. Ο εύκολος δρόμος της αντιπαράθεσης με όρους τοπικισμού ίσως να ικανοποιούσε το θυμικό μας πρόσκαιρα, αλλά παράλληλα θα οδηγούσε σε ένταση, κραδασμούς και μάλλον αχρείαστο διχασμό, που δυστυχώς οι Έλληνες όλων των εποχών τον έχουμε στο DNA μας και τον έχουμε πληρώσει τόσο ακριβά.
Το δημοτικό μας συμβούλιο καλείται να επικυρώσει την πρόταση αυτή που επενδύει στην συναίνεση και η οποία στην πρακτική εφαρμογή της θα έχει την δημιουργία εικαστικής σύνθεσης στην Αρεόπολη με ανδριάντες Καποδίστρια και Μαυρομιχάλη μαζί, να δίνουν τα χέρια, δημιουργία σχετικού αναμνηστικού μεταλλίου, συλλεκτικές εκδόσεις με κοινή προβολή των δύο ανδρών και ό,τι άλλο κριθεί σχετικό και χρήσιμο».
Η μνήμη ως πεδίο σύνθεσης
Υπό αυτό το κλίμα, η εισήγηση Δημακόγιαννη -όπως προκύπτει από το περιεχόμενό της- δεν τοποθετείται αντιπαραθετικά, ούτε απέναντι στην κινηματογραφική αφήγηση ούτε σε παγιωμένες αναγνώσεις και αντιλήψεις. Αντίθετα, προτείνει μια θεσμική επιλογή υπέρβασης, που φιλοδοξεί να γεφυρώσει ή να αμβλύνει διαφορές και διχογνωμίες. Κοινή τιμή στους δύο πρωταγωνιστές της ταραγμένης εκείνης περιόδου, χωρίς ηρωοποιήσεις ή δαιμονοποιήσεις. Η ουσία εστιάζει αφενός στον καθοριστικό ρόλο της Μάνης στην έκβαση της Επανάστασης, αφετέρου στην ανάγκη -δύο αιώνες μετά- η μνήμη να λειτουργεί συνθετικά και όχι διχαστικά. Υπό αυτό το πρίσμα, θεωρείται ότι, η απόφαση του ΔΣ λειτουργεί και ως έμμεση απάντηση σε αντιπαραθέσεις που γεννούν (και) καλλιτεχνικές προσεγγίσεις της Ιστορίας. Όχι με όρους αντιπαράθεσης ή σύγκρουσης, αλλά με έμφαση στον συμβολικό χαρακτήρα και τη ωριμότητα θεσμών και κοινωνικού συνόλου.
Έτσι, οι επερχόμενες εκδηλώσεις της 17ης Μαρτίου δεν περιορίζονται στον εορτασμό της κήρυξης της Επανάστασης. Αποκτούν χαρακτήρα δημόσιας παρέμβασης στον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία επιλέγει να θυμάται, να ερμηνεύει κι -ενδεχομένως- να εξισορροπεί το διφορούμενο παρελθόν της.
Καποδίστριας και Μαυρομιχάλης μαζί να «δίνουν τα χέρια»
Στο ίδιο μοτίβο, μία από τις προτάσεις που κατέθεσε ο Γ. Δημακόγιαννης αφορά τη δημιουργία εικαστικής σύνθεσης σε σημείο της Αρεόπολης, η οποία θα αποτυπώνει από κοινού τους Καποδίστρια και Μαυρομιχάλη. Το έργο αυτό, εφόσον ευοδωθεί, αποσκοπεί στην οπτική αποτύπωση του μηνύματος ενότητας και σύγκλισης που επιχειρεί να εκπέμψει η Μάνη.
Από πλευράς του, ο επικεφαλής της παράταξης της αντιπολίτευσης, Νίκος Λιγνός, τόνισε ότι: «Η Μάνη μάς ενώνει», εισηγούμενος συμπληρωματικά τον «επαναπατρισμό των οστών των πεσόντων εις την Μάχη των Στύρων Ευβοίας», με επικεφαλής τον Μανιάτη ήρωα, Ηλία Μαυρομιχάλη. Αξίζει να σημειωθεί ότι είχε ήδη υποβληθεί, προ καιρού αίτημα στον δήμαρχο από τον κ. Λιγνό για τον επαναπατρισμό των οστών του Ηλία Μαυρομιχάλη. Μάλιστα, στο εν λόγω αίτημα επεσήμανε ότι πρέπει να γίνει στα πλαίσια των επετειακών εκδηλώσεων της 17ης Μαρτίου. Ο Π. Ανδρεάκος ανέφερε ότι εξ αφορμής του αιτήματος Λιγνού, έχουν γίνει οι επαφές με τους εκεί παράγοντες, προκειμένου να διευθετηθεί η διαδικασία για τον επάνοδο των οστών. Μάλιστα, πρόθεση είναι να προηγηθεί αδελφοποίηση μεταξύ του Δήμου Ανατ. Μάνης και του Δήμου Στυραίων.
Από την αντιπαράθεση, στη σύγκλιση για τον Καποδίστρια και τον Μαυρομιχάλη
Σε μια παράλληλη ανάγνωση, πέρα από τη ιστορική διάσταση της απόφασης, αναδεικνύεται και μια δεύτερη, εσωτερική προέκταση του ζητήματος, που αφορά την τοπική δημόσια σφαίρα. Η πορεία των σχέσεων μεταξύ του δημάρχου Πέτρου Ανδρεάκου και του Γιώργου Δημακόγιαννη, δύο προσώπων με διαφορετικές διαδρομές και δημόσιες τοποθετήσεις, αποτυπώνεται ως χαρακτηριστικό παράδειγμα των εντάσεων, αλλά και των μεταβολών που έχει γνωρίσει η τοπική κοινωνία. Η αλληλεπίδραση μεταξύ των δύο αυτοδιοικητικών χαρακτηρίστηκε κατά το παρελθόν από έντονες δημόσιες διαφωνίες και συγκρούσεις.
Όπως παρατηρεί σχετικά η Ελένη Τζανετάκου, «οι μανιάτικες αυτές μάχες έδιναν νόημα και κίνητρο και πολλές φορές θέλοντας και μη έδειχναν το δύσκολο δρόμο της αυτοκριτικής. Τα χρόνια πέρασαν, με την μετάβαση της “έχθρας” σε μια “υπερβατική συμφιλίωση”, Δημακόγιαννη και Ανδρεάκου, για τον Μαυρομιχάλη και τον Καποδίστρια». Επισημαίνει ακόμα ότι, «οι τοποθετήσεις και οι δημοσιεύσεις του Γ. Δημακόγιαννη έγιναν αφορμή να ανοίξει η συζήτηση και επίσημα στο δημοτικό συμβούλιο του δήμου μας αναφορικά με ενέργειες στα πλαίσια των εορταστικών εκδηλώσεων της 17ης Μαρτίου για την ανάδειξη της σπουδαίας μορφής του αγώνα, Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη και τις σχέσεις του, με τον πρώτο Κυβερνήτη της Ελλάδας, Ιωάννη Καποδίστρια. Ο Γ. Δημακόγιαννης σκιαγραφώντας τις τραγικές προσωπικότητες της Ιστορίας, Μαυρομιχάλη και Καποδίστρια, χωρίς υπερβολές και ηρωοποίηση, κατέληξε με σαφείς προτάσεις για “υπερβατική συμφιλίωση” και “εθνική ενότητα”». Σημειώνει δε, πως «η ομόφωνη απόφαση του συμβουλίου θέτει αξίες, δίνοντας ένα μήνυμα ιστορικό, “κοιτάζοντας” κατάματα την Ιστορία.
Συνοψίζοντας, η Ελ. Τζανετάκου εκτιμά ότι, «σήμερα, η Μάνη δικαιώνεται μέσα από την “υπερβατική συμφιλίωση”, που τόσα χρόνια στερήθηκε την αναγνώριση της στην Επανάσταση του ’21, γράφοντας νέες σελίδες στην Ιστορία», ενώ παρατηρεί πως, «μετά τη “γενναία” απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου δικαιώνεται ο αείμνηστος Γιώργος Σαμπατακάκης, ο οποίος είχε θέσει τα “θεμέλια” της συμφιλίωσης μέσα από τον λόγο του δημάρχου, το 2022, στις επετειακές εκδηλώσεις της 17ης Μαρτίου».
Χαρακτηριστική είναι, τέλος, η αναφορά του δημοτικού συμβούλου, Παύλου Μιχαλακάκου, ο οποίος ανέφερε μεταξύ άλλων ότι τον αιφνιδίασε «ευχάριστα που επιτέλους ο δήμαρχος αναγνώρισε την αξία του Γ. Δημακόγιαννη αναφορικά με τη συμβολή του στη διάσωσή της Ιστορίας της Μάνης», τονίζοντας ότι αυτό έπρεπε να έχει γίνει προ καιρού.
