Με χάρακα και κορδέλες, αντί για drones, παλεύουν οι υποστελεχωμένοι ελεγκτικοί μηχανισμοί του κράτους απέναντι σε μια «βιομηχανία» αυθαίρετης κατάληψης παραλιών. Επιπλέον, οι έλεγχοι είναι ελάχιστοι, παρά τις χιλιάδες καταγγελίες.
Αλλά και όπου οι υπηρεσίες ενεργοποιούνται, οι τεράστιες καθυστερήσεις στην επιβολή προστίμων και διοικητικών μέτρων επιτρέπουν και πάλι στις επιχειρήσεις που παρανομούν -καταλαμβάνοντας κοινόχρηστες ακτές με ξαπλώστρες, ομπρέλες, beach bars κ.ά. – να συνεχίζουν την αυθαίρετη δραστηριότητά τους κατά τη διάρκεια όλου του καλοκαιριού, δίχως καμία ενόχληση. Επιπλέον, σφραγισμένες επιχειρήσεις βρέθηκαν να λειτουργούν.
Είναι αξιοσημείωτο ότι, μόνο για το 1/3 των καταγγελιών που υποβλήθηκαν από πολίτες το 2024, μέσω της εφαρμογής «MyCoast», ολοκληρώθηκε ο έλεγχος. Πρωταθλητές στις αυθαίρετες καταλήψεις αιγιαλού-παραλίας αναδείχθηκαν η Χαλκιδική, η Ανατολική Αττική και τα Δωδεκάνησα.
Το πόρισμα του Ελεγκτικού Συνεδρίου για τους ελέγχους στις παραχωρήσεις αιγιαλού και παραλίας σε ιδιώτες είναι ιδιαίτερα επικριτικό και αποκαλύπτει σοβαρές δυσλειτουργίες στον μηχανισμό επίβλεψης. Η έκθεση αφορά τους ελέγχους που διενεργήθηκαν το 2023 και 2024 σε 19 δήμους και 14 Κτηματικές Υπηρεσίες, και καταδεικνύει ότι δεν πραγματοποιούνται τακτικοί, στοχευμένοι έλεγχοι στη βάση αξιολόγησης κινδύνων, ενώ ο όγκος των καταγγελιών ξεπερνά κατά πολύ τις δυνατότητες ανταπόκρισης των αρμόδιων υπηρεσιών.
Το πλήθος των καταγγελιών, που αυξήθηκε ραγδαία με την εφαρμογή MyCoast (41.737 το 2024), δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχη ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου. Λιγότερο από το ένα τρίτο των καταγγελιών ελέγχθηκε, ενώ σχεδόν οι μισές παραμένουν χωρίς καμία διερεύνηση. Οι περισσότερες αναφορές αφορούν αυθαίρετες καταλήψεις παραλίας, χωρίς νόμιμη άδεια ή υπέρβαση των ορίων παραχώρησης. Οι έλεγχοι, σύμφωνα με το πόρισμα, γίνονται μόνο εντός ωραρίου και εργάσιμες ημέρες, χωρίς ευελιξία ή κάλυψη κρίσιμων χρονικών στιγμών, όπως τα Σαββατοκύριακα και τις περιόδους αιχμής.
Παρά τις εξαγγελίες για αξιοποίηση τεχνολογικών μέσων, δεν έχουν υλοποιηθεί ουσιαστικές παρεμβάσεις. Οι έλεγχοι γίνονται ακόμα με «κορδέλες και μεζούρες», χωρίς τη χρήση drones ή δορυφορικών εφαρμογών που θα μπορούσαν να επιταχύνουν τις διαδικασίες. Επιπλέον, δεν συγκροτήθηκαν οι προβλεπόμενες μικτές ελεγκτικές ομάδες με συμμετοχή πολλών κρατικών φορέων, λόγω καθυστέρησης στην έκδοση της απαιτούμενης υπουργικής απόφασης.
Συχνά, ακόμα και όταν διαπιστώνονται παραβάσεις, δεν επιβάλλονται ουσιαστικές κυρώσεις ή αυτές καθυστερούν σημαντικά. Τα πρόστιμα αποτελούν το μοναδικό μέτρο που εφαρμόζεται, ενώ αυστηρότερες κυρώσεις όπως σφραγίσεις ή απομακρύνσεις εξοπλισμού είτε δεν εκτελούνται είτε εκτελούνται εκπρόθεσμα, συχνά στο τέλος της θερινής περιόδου. Υπάρχουν περιπτώσεις επιχειρήσεων που συνεχίζουν να λειτουργούν κανονικά, παρά την έκδοση εντολών διακοπής.
Οι δήμοι, με ελάχιστες εξαιρέσεις, εμφανίζονται παθητικοί και χωρίς επαρκή συνεργασία με τις Κτηματικές Υπηρεσίες. Ακόμα και όταν διενεργούνται έλεγχοι, τα πορίσματα φτάνουν καθυστερημένα και χωρίς τεκμηρίωση, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να αξιοποιηθούν άμεσα. Την ίδια στιγμή, κάποιες Κτηματικές Υπηρεσίες αρνήθηκαν ή αμέλησαν να συνεργαστούν με τους ελεγκτές, επικαλούμενες φόρτο εργασίας ή χωρίς καμία δικαιολογία.
Σε ό,τι αφορά το ισχύον νομικό πλαίσιο, προβλέπεται ότι τουλάχιστον το 50% της παραλίας πρέπει να παραμένει ελεύθερο για το κοινό, ενώ κάθε παραχώρηση δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 500 τ.μ. και να τηρεί συγκεκριμένους περιορισμούς σε περιοχές Natura. Ωστόσο, η εφαρμογή αυτών των κανόνων αποδεικνύεται ανεπαρκής, με αποτέλεσμα την ανεξέλεγκτη εμπορευματοποίηση των παραλιών και την αποδυνάμωση της δημόσιας πρόσβασης σε κοινόχρηστους χώρους.
Αυτό το πόρισμα συνιστά ηχηρή προειδοποίηση για την ανάγκη ριζικής αναμόρφωσης του πλαισίου εποπτείας των παραχωρήσεων, με ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών, χρήση σύγχρονης τεχνολογίας και ουσιαστική πολιτική βούληση για την επιβολή του νόμου.
