Ολοκληρώθηκαν οι επεμβάσεις συντήρησης των μεταβυζαντινών αγιογραφιών του 17ου αιώνα, που επενδύουν το καθολικό της Ιεράς Μονής Ζωοδόχου Πηγής στο Καστρί Λακωνίας, ενός εξέχοντος ιστορικού μνημείου προστατευόμενου από το Υπουργείο Πολιτισμού.
Το έργο, το οποίο χρηματοδοτήθηκε από την Περιφέρεια Πελοποννήσου, υλοποιήθηκε από την εταιρεία συντήρησης έργων τέχνης και αγιογραφίες «ΘΕΟΦΙΛΑΚΟΣ Π. & ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ Γ. – ΔΙΗΝΕΚΕΣ», κατόπιν ανάθεσης από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας, που επέβλεψε τις εργασίες καθ’ όλη τη διάρκειά τους. Οι επεμβάσεις συντήρησης πραγματοποιήθηκαν βάσει εγκεκριμένης από το Υπουργείο Πολιτισμού μελέτης, την οποία εκπόνησε η εταιρεία συντήρησης, κατόπιν χρηματοδότησης από την Ιερά Μητρόπολη Μονεμβασίας και Σπάρτης.
Όπως περιγράφει στον «ΛΤ» ο επικεφαλής του έργου, Πάνος Θεοφιλάκος, «η συντήρηση των περίτεχνων αγιογραφιών, έγινε σύμφωνα με τις διεθνείς αρχές συντήρησης και με σεβασμό στην ιστορικότητα και καλλιτεχνική αξία τους, από ειδικευμένους συντηρητές. Οι τοιχογραφίες αντιμετώπιζαν εκτεταμένες φθορές. Η παρακμή και εγκατάλειψη της μονής κατά το παρελθόν, προξένησε εκτεταμένες απώλειες τμημάτων αγιογραφίας και εκδήλωση αλάτων στην επιφάνειά τους, φθορές μη αναστρέψιμες για τον διάκοσμο του μνημείου». Εμβαθύνοντας στις παρεμβάσεις, ο κ. Θεοφιλάκος παρατηρεί ότι «αναστρέψιμη υπήρξε η εξ’ ολοκλήρου κάλυψη της επιφάνειας των τοιχογραφιών από έντονες επικαθήσεις αιθάλης και ρύπων, αποτέλεσμα των λειτουργικών αναγκών του ναού, που με την αφαίρεσή τους αποκαλύφθηκαν οι χρωματικοί τόνοι και η αρχική όψη της ζωγραφικής. Εργασίες εξαιρετικής σημασίας για τη διατήρηση των αγιογραφιών στο μέλλον, αποτελούν οι επεμβάσεις στερέωσης του υποστρώματος και της ζωγραφικής τους επιφάνειας που έλαβαν χώρα».
Η ιστορία της μονής
Η Ιερά Μονή Ζωοδόχου Πηγής βρίσκεται σε απόσταση 21 χιλιομέτρων από τη Σπάρτη και 1,3 χιλιομέτρων από το χωριό Καστρί στη ΔΕ Πελλάνας Δ. Σπάρτης. Είναι φρουριακού ρυθμού και δεσπόζει σε όλη την περιοχή, καθώς κρέμεται σαν αετοφωλιά στην ανατολική πλαγιά της κορυφής του Αϊ Γιάννη. Επίσης, στην κορυφή του βουνού, σ’ ένα σημείο με θέα που κόβει την ανάσα, βρίσκεται και το εκκλησάκι του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, αφιερωμένο στη μνήμη της Αποτομής της Κεφαλής του.
Το καθολικό της μονής είναι μονόκλιτος ναός, ιωνικού ρυθμού, αγιογραφημένος με βυζαντινή τεχνοτροπία, ενώ τα κελιά, οι ξενώνες και οι βοηθητικοί χώροι βρίσκονται σε διάφορα επίπεδα λόγω της φυσικής ανωμαλίας του χώρου.
Πιστεύεται πως έχει κτιστεί στις αρχές του 17ου αιώνα, αν και άλλες πηγές τοποθετούν την ίδρυσή της αρκετά νωρίτερα, στον 8ο αιώνα μΧ. Αρχικά, ήταν αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, γεγονός που καταμαρτυρούν οι αγιογραφίες της, ενώ έπειτα -για άγνωστους λόγους- μετετράπη, όπως και άλλες μονές της ΙΜΜΣ, σε Ζωοδόχου Πηγής. Η μονή φέρεται να τιμάται στη γιορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και όχι της Ζωοδόχου Πηγής.
Κατά τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, η μονή αποτελούσε μετόχι της Ιεράς Μονής Αγίων Τεσσαράκοντα Μαρτύρων, όταν και μόνασε σε αυτή ο μακαριστός Μητροπολίτης Γόρτυνος και Μεγαλοπόλεως κυρός Θεόφιλος.
Εικάζεται πως το μοναστήρι προϋπήρχε της Άλωσης, αλλά ανασυγκροτήθηκε και λειτούργησε κανονικά έως την εγκατάσταση των Ενετών, οπότε οι νέοι κατακτητές επέβαλαν νέα τάξη και αυτό επιβεβαιώνει την άσκηση πιέσεων στη θρησκευτική συνείδηση των κατοίκων. Ειδικότερα, κατά τη διάρκεια της τριακονταετούς περίπου κυριαρχίας της Πελοποννήσου (1688-1715) από τους Ενετούς, τα πράγματα άλλαξαν και δυσκόλεψαν ιδιαίτερα. Οι νέοι κατακτητές θεωρώντας τη λακωνική γη σημαντική για τα συμφέροντά τους, οργάνωσαν την πολιτικοοικονομική και θρησκευτική διοίκηση προς όφελος του Καθολικού Δόγματος.
Μετά την επιστροφή των Οθωμανών το 1715, κτίστηκε καινούριο καθολικό και ξεκίνησε μία νέα περίοδος αναδιάρθρωσης της μονής. Με την επανασύνδεση της χώρας με το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, το μοναστήρι περιβάλλεται ξανά με τη σταυροπηγιακή φιλοτιμία και τίθεται υπό την πατριαρχική προστασία, τόσο η ίδια όσο και τα μετόχια της, όπως ο «Πρόδρομος» στην Καστανιά, ο «Θεολόγος» στη Βορδόνια και η «Αγία Κυριακή» στο Καστρί.
