Του Γεώργιου Μπόνου

Το Ξηροκάμπι
Η κωμόπολη του Ξηροκαμπίου γεωγραφικά βρίσκεται στο Νομό Λακωνίας. Απέχει από τη Σπάρτη 15 χιλιόμετρα. Είναι κτισμένη στους πρόποδες του Ταϋγέτου και σε υψόμετρο 250 μ.

Στο Ξηροκάμπι ανήκουν και οι οικισμοί Αρκασάδες, Κατσουλέϊκα, Μούσγα και η Κουμουστά. Οι Αρκασάδες είναι οικισμός παλαιός. Επί Ενετοκρατίας και επί προβλεπτή περιοχής Μυστρά, αναφέρεται στην απογραφή του 1700. Βρίσκεται νότια του Ξηροκαμπίου και διέρχεται ο επαρχιακός δρόμος που συνδέεται με την Εθνική οδό Σπάρτης-Γυθείου στον Άγιο Βασίλη.

Στον οικισμό της Μούσγας υπάρχει και η υπεραιωνόβια ελιά με περίμετρο κορμού 12 μ. και ηλικία πάνω από 2000 χρόνια.

Η Κουμουστά βρίσκεται στις πλαγιές του Ταϋγέτου σε υψόμετρο 700 μ. και συνδέεται με το Ξηροκάμπι με αυτοκινητόδρομο μήκους 5 χιλιομέτρων. Στην Κουμουστά εγκαταστάθηκαν και οι επίγονοι των Κομνηνών. Ο Νικηφόρος γιός του τελευταίου αυτοκράτορα της Τραπεζούντας Δαβίδ Κομνηνού με προτροπή του πατέρα του έφυγε με πολλούς γιατί κινδύνευε από τους Οθωμανούς. Ύστερα από περιπλανήσεις στο Αιγαίο κατέληξε στο Οίτυλο. Εκεί οι άρχοντες οι τοπικοί τον δέχτηκαν μαζί με τους φίλους και οπαδούς που τον συνόδευαν ως πριγκιπόπουλο. Εκεί παντρεύτηκε μια αρχοντοπούλα και απέκτησε απογόνους.

Ύστερα από κάμποσα χρόνια με άλλους κατέφυγε στην Κουμουστά. Στο Ανάκωλο, δυτικά του Ξηροκαμπίου σε δυσπρόσιτο μέρος, που περνάει η Ρασίνα, υπάρχει το πανάρχαιο Γεφύρι. Από το Γεφύρι αυτό περνούσαν διασχίζοντας τη λαγκάδα κατέληγαν στην Καρδαμύλη που ήταν επίνειο της Σπάρτης για λίγα χρόνια.

Ερχόμαστε τώρα στα νεότερα χρόνια. Επί βασιλείας του Όθωνα, οι Βαυαροί που συνόδευαν τον νεαρό βασιλέα το 1834-35 θεσμοθέτησαν Νόμο «Περί Τοπικής Αυτοδιοίκησης» που προέβλεπε μεταξύ των άλλων και δημιουργία των Δήμων με αρχαίες ονομασίες π.χ. Δήμος Φάριδος. Αρχικά η έδρα του Δήμου ήταν η Παλαιοπαναγιά μέχρι το 1842 και μεταφέρθηκε η έδρα στο Ξηροκάμπι. Οι Δήμοι κράτησαν μέχρι το 1911-12, καταργήθηκαν και επανήλθαν στις Κοινότητες. Το 1997-98 νέος Νόμος επαναφέρει τους Δήμους. Μέχρι τότε σε όλη την Επικράτεια υπήρχαν 6500 περίπου Δήμοι και Κοινότητες. Με το νέο Νόμο του 1997-98 ιδρύθηκαν 900 δήμοι και 130 κοινότητες. Αυτό το σχήμα κράτησε μέχρι το 1911-12. Οι Δήμοι περιορίστηκαν ακόμη περισσότερο. Έφταναν τους 350 περίπου. Έτσι ο Δήμος Φάριδος πέρασε στο Δήμο Σπάρτης.

Η αρχαία Φάρις πιθανολογείται ότι ήταν πλησίον του τάφου του Μενελάου στο Βαφειό, αλλά ήταν στο όριο της Κοινότητας Ανωγείων που ανήκαν στο Ξηροκάμπι, που ήταν η έδρα του Δήμου.

Ερχόμαστε τώρα στις δραστηριότητες του Ξηροκαμπίου.

Στις 9 Μαρτίου, εορτή των Αγίων Τεσσαράκοντα, στο Ξηροκάμπι είχε καθιερωθεί για μια εβδομάδα μια μεγάλη εμποροζωοπανήγυρη. Αρχικά το πανηγύρι γινόταν στον Άγιο Βασίλη Ξηροκαμπίου. Από έγκυρες πηγές μαθαίνουμε ότι κάποια εποχή μεταφέρθηκε στο Ξηροκάμπι. Πιθανολογείται ότι η μεταφορά έγινε επί Δημαρχίας Μούτουλα 1847-1859 ή επί Δημαρχίας Κουμουστιώνη 1865-1875. Έτσι συγκεντρωνόταν περισσότερα χωριά. Το πανηγύρι ένωνε συναισθηματικά και παραδοσιακά τους κατοίκους της περιοχής και όλες τις κοινωνικές τάξεις και γινόταν κανονικά στις 9 Μαρτίου και κρατούσε 4-5 ημέρες. Προσωπικά θυμάμαι ότι ο πατέρας μου πήγαινε στο πανηγύρι και ψώνιζε διάφορα πράγματα. Μεταξύ των άλλων αγόραζε 1 ή 2 κουτιά με κουκολόσπορο (αυγά) γιατί τόσο στο χωριό μου, την Τραπεζοντή, όσο και στα γύρω χωριά έτρεφαν κουκούλια, μεταξοσκώληκες. Η σηροτροφία κρατούσε 35-40 ημέρες και είχαν ένα καλό εισόδημα. Κρατούσαν όμως και λίγα για να υφαίνουν μεταξωτά ρούχα.

Αργότερα το Κοινοτικό Συμβούλιο Ξηροκαμπίου με απόφασή του μετέφερε την ημερομηνία στις 21 Μαΐου των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης να γίνεται το πανηγύρι.

Επειδή μειωνόταν και πάλι η εμπορική κίνηση, μεταφέρθηκε στις 6 Αυγούστου. Αλλά και πάλι συν τω χρόνω το πανηγύρι περιοριζόταν σε εμπορική κίνηση ώσπου κάποτε «ξέκανε» και το πανηγύρι σταμάτησε.

Στο Ξηροκάμπι, που ήταν ένα κεφαλοχώρι και έδρα του Δήμου Φάριδος υπήρχαν και λειτουργούσαν Ειρηνοδικείο, Αγορανομείο και Σχολεία μερικών βαθμίδων.

Αργότερα, μετά τη διακοπή του Πανηγυριού, λειτουργούσε στο Ξηροκάμπι κάθε Παρασκευή το παζάρι, ένα είδος λαϊκής αγοράς.

Στη συνέχεια παραθέτουμε τα ονόματα των μεταναστών σύμφωνα με τα στοιχεία των Γενικών Αρχείων του Κράτους και από φερέγγυες πηγές και πληροφορίες:

Κομνηνού Αικατερίνη (1898), Ρέββας Γεώργιος (1893), Σολωμός (1882), Σωμή Κωνσταντίνα (188...), Σωμής Δημήτριος (1884), Χριστόπουλος Δημήτριος (1884), Χριστόπουλος Δημήτριος (1895), Χρυσικού Αικατερίνη (1895), Κομνηνός Ηλίας του Παν. (1895), Κομνηνός Κων/νος (1900), Μανιάκης Σπυρ. του Γεωργ. (1878), Χρυσικός Δημ. του Βασ. (1877), Χρυσικός Χαρ. του Βασ. (1877), Βλαχόγιαννης (1890), Σταυράκου Σταυρούλα του Ιωάννου (1895), Σταυράκου Ελένη του Ιωάννου (1890), Μανδραπούλιας Ηλίας (1895), Μαυρακορδάκος Ηλίας (1890), Ορφανάκος Ιωάννης (1895), Αρμπούζης Βασίλειος (1894), Φραγκή Παναγούλα (1895), Φραγκής Παντελής (1895), Σολωμός Σωτήρης (1897), Ορφανάκος Σταύρος (1895), Τεκόσης (1895), Μανδραπήλιας Κων/νος (1895).

Η Τραπεζοντή
Ο οικισμός της Τραπεζοντής γεωγραφικά βρίσκεται στο Νομό Λακωνίας και συγκεκριμένα στο 10^ο χιλιόμετρο της Ειδικής οδού Σπέρτης-Γυθείου. Οι κατοικίες είναι κτισμένες ανατολικά και περισσότερο δυτικά της Εθνικής οδού και είναι διασκορπισμένες ανάμεσα στους πολλούς και πλούσιους ελαιώνες.

Το χωριό της Τραπεζοντής από ιστορικής πλευράς αναφέρεται στην απογραφή του 1700 επί Ενετοκρατίας και επί προβλεπτή Fracesco Grimani περιοχή Μυστρά.

Η Τραπεζοντή πιθανόν να έχει σχέση με την Τραπεζούντα του Πόντου, η οποία μέχρι το 1461 ήταν πρωτεύουσα του Ποντιακού Ελληνισμού. Αυτοκράτορας ήταν ο Δαβίδ Κομνηνός. Ένας γιός του Κομνηνού κινδύνευε από τους Οθωμανούς. Ο πατέρας του τον συμβούλεψε να εγκαταλείψει την Τραπεζούντα. Τότε το πριγκιπόπουλο Νικηφόρος, μαζί με μια κουστωδία φεύγει. Περιπλανήθηκε αρκετά και κατέληξε στο Οίτυλο της Μάνης. Εκεί τον δέχθηκαν με τιμές ως βασιλόπουλο. Παντρεύτηκε μάλιστα μια πλούσια αρχοντοπούλα. Απέκτησε απογόνους και έμειναν κάμποσα χρόνια. Αργότερα ορισμένοι εγκατέλειψαν την Μάνη και εγκαταστάθηκαν σε διάφορα μέρη. Λέγεται μάλιστα ότι κάποια οικογένεια εγκαταστάθηκε ανατολικά της Παλαιοπαναγιάς και εις ανάμνηση της μακρινής καταγωγής ονόμασε τον τόπο που τον φιλοξενούσε Τραπεζοντή.

Οικισμός της Τραπεζοντής ανήκε παλαιότερα στην Κοινότητα της Παλαιοπαναγιάς. Το 1948 όμως αποσχίστηκε και αποτέλεσε χωριστή Κοινότητα.

Το 1998 με νόμο καταργήθηκαν οι κοινότητες και δημιουργήθηκαν οι Δήμοι. Στην περιοχή ιδρύθηκε ο Δήμος Φάριδος και εντάχθηκαν οι Κοινότητες της γύρω περιοχής.

Το 2011 με νέο νόμο πολλοί δήμοι και στο Νομό Λακωνίας υπάρχουν πλέον τέσσερις δήμοι: Σπάρτης, Ανατολικής Μάνης, Ευρώτα και Μονεμβασίας.

Η Τραπεζοντή βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της κοιλάδας του Ευρώτα σε υψόμετρο 220 μ. Πολλοί Τραπεζοντιώτες μετανάστευσαν κατά την περίοδο, την επίμαχη για την Αμερική. Έτσι έχουμε τους παρακάτω, σύμφωνα με τα Γενικά Αρχεία του Κράτους και όσο γεννήθηκαν πριν από το 1900:

Ασημάκης Ιωάννης του Αθ. (1892), Κρομμύδας Γεωργ. του Θεοδ. (1896), Κρομμύδα Ελένη (1896), Κρομμύδας Γρηγόρης του Θεοδ. (1890), Μανίκας Αθαν. του Γ. (1891), Μωϋσάκος Αθαν. του Γ. (1891), Ματζουράνης Αναστ. του Γρ. (1886), Πρέσας Νικολ. του Παν. (1888), Ασημάκη Ελένη (1900), Ρουμελιώτης Κων/νος του Στ. (1887).

Οι παρακάτω προκύπτουν από πληροφορίες έγκυρες και βάσιμες:

Πρέβας Κων/τους του Ευστρ. (1851), Πρέβας Παναγ. του Γ. (1852), Μπόνος Γεώργιος του Ηλία (1879), Μπόνος Χρήστος του Ηλ. (1882), Ρουμελιώτης Βασ. του Δημ. (1883), Ρουμελιώτης Γεώργιος (1897), Ματζονράνης Αναστ. του Αθ. (1885), Μακαρούκιας Γεώργιος (-).

Τα Ανώγεια
Το κεφαλοχώρι Ανώγεια Λακωνίας βρίσκεται στου πρόποδες του Ταΰγετου και νότια της Σπάρτης, από την οποία απέχει περίπου 10 χλμ. και υψόμετρο 330 μ.

Είναι πρώην κοινότητα του τ. Δήμου Φάριδας. Τώρα περιλαμβάνεται ως χωριό του Δήμου Σπάρτης. Στην πρώην Κοινότητα ανήκαν και οι οικισμοί Λεύκη, πλησίον της οποίας βρίσκεται και η αρχαία πόλη της Φάριδος. Επίσης στις πλαγιές του Ταϋγέτου υπάρχει και ο ορεινός οικισμός «Σωτήρα» σε υψόμετρο 600 μ. παραθεριστικό κέντρο των Ανωγείων.

Η περιοχή των Ανωγείων περιβάλλεται βόρεια, νότια και ανατολικά από μεγάλους και πλούσιους ελαιώνες που φτάνουν μέχρι τον Ευρώτα ανατολικά.

Η μετανάστευση είχε επηρεάσει και τους κατοίκους των Ανωγείων. Πολλοί κάτοικοι, την εποχή που ερευνάμε δηλ. τέλη του 19^ου αιώνα και αρχές του 20^ου αιώνα, είχαν μεταναστεύσει στην Αμερική, στον Νέο Κόσμο. Εκεί έζησαν, εργάστηκαν και απέκτησαν υψηλά εισοδήματα αρκετοί Ανωγειάτες.

Με κάθε τρόπο και ευκαιρία έστελναν εμβάσματα με δολάρια που βοηθούσαν τους εδώ συγγενείς τους. Παράλληλα ως Λάκωνες μετανάστες όχι μόνο βοηθούσαν τους δικούς τους, αλλά μέσω των συλλόγων έστελναν χρήματα για σημαντικά έργα στο χωριό τους. Έτσι έχουμε στα Ανώγεια και πολιτιστική και μορφωτική ανάπτυξη

Με τα χρήματα κόμη που έστελναν οι μετανάστες σπούδασαν δύο και τρία αδέλφια, όπως οι αδελφοί Ξανθάκου, οι αδελφοί Μιχαλακάκου και άλλοι.

Οι πρώτοι μετανάστες τέλη του 19^ου και αρχές του 20^ου αιώνα με τα εμβάσματά τους ωφέλησαν οικονομικά τις εδώ οικογένειες τους.

Παραθέτουμε στη συνέχεια πίνακα με τους πρώτους μετανάστες Ανωγειάτες στην Αμερική:

Ξέπαπας Σταύρος του Παν. (1871), Σταθάκος Ιω. του Παν. (1877), Σαχλάς Παν. του Ανατ. (1871), Διακουμάκος Αναστ. του Ιω. (1871), Αγγελάκος Ιωάνν. (1877), Δαρβίρης Αναστ. του Χρ. (1870), Δούκας Νικ. του Γ. (1878), Χριστοφιλάκος (-), Λαμπράκος Νικ. του Ηλ. (1879), Αποστολάκος Δημ. (1877), Γάββαρης Ηλίας (1876), Παναγάκος Γεώργ. (1871), Φόρτσας Γεωργ. του Ι. (1878), Θειοφιλάκου Χριστίνα (-).

(συνεχίζεται)