του Απόστολου Δομτζίδη*
«Παιδεία μόνη των κτημάτων αναφαίρετον και ζώντι και τελευτήσαντι παραμένουσα»
Μέγας Βασίλειος
Σπουδαία υπόθεση η παιδεία! Καθορίζει την πορεία όχι μόνο ενός ανθρώπου, μα ολάκερης της κοινωνίας. Αιώνες τώρα δημιουργούνται δομές, για να μπορούν οι άνθρωποι να μορφώνονται. Σχολές και σχολεία, πανεπιστήμια, εργαστήρια και τόσοι άλλοι φορείς αποτελούν τη στέγη όπου μπορούν νέοι και νέες, και όχι μόνο, να εκπαιδεύονται, να μαθαίνουν, ν’ αναρωτιούνται. Για να μπορούν να είναι χρήσιμοι στον εαυτό τους και στην κοινωνία.
Βασικός κανόνας, για να είναι επιτυχημένη η διαδικασία της εκπαίδευσης, είναι να είναι ελκυστική. Δεν μπορούν πάντα οι νέοι, που βράζει το αίμα τους, να καταλάβουν την αξία της παιδείας. Πρέπει να τους κινούμε το ενδιαφέρον. Αλήθεια, βρίσκουν τα ελληνόπουλα ελκυστική την εκπαίδευσή τους; Ας αφήσουμε τις μελέτες και τις αξιολογήσεις και ας δώσει απάντηση σε αυτό το ερώτημα ο καθρέφτης της ελληνικής κοινωνίας, ο Καραγκιόζης μας!
Είκοσι χρόνια στην πρώτη δημοτικού ισχυρίζεται πως έκανε ο καμπούρης! Μα γιατί; Δεν τα έπαιρνε τα γράμματα; Μπορείς να κλείσεις τον Καραγκιόζη, και κάθε μικρό «Καραγκιοζάκο», σε τέσσερις τοίχους, να ακούει για ώρες, έναν δάσκαλο που αγωνίζεται να ολοκληρώσει την ύλη που του έχει αναθέσει το υπουργείο; Τον έχεις «χάσει» τον ξυπόλητο. Θα πετάξει σαΐτα που θα καρφωθεί στη φαλάκρα του δασκάλου! Και ο καημένος ο δάσκαλος τι να κάνει; Θα τον πετάξει έξω τον Καραγκιόζη, για «να λέει το μάθημα απόξω»!
«Τι να κάνουμε; Έτσι λειτουργεί το σχολείο!» θα πούνε κάποιοι. Βασική αρχή όμως για να καθίσει κάποιος να μάθει οτιδήποτε είναι να καταλάβει τη χρησιμότητά του. «Γιατί να πάω σχολείο, βρε αδερφέ; Τα καταφέρνω με τα λίγα γράμματα που ξέρω» θα μας πει ο Καραγκιόζης. Δεν έχει κι άδικο. Είναι πολυμήχανος ο καμπούρης. Πάντα καταφέρνει να τον προσλάβουνε σε δουλειές. Τα κάνει όμως μαντάρα. Για αυτό χρειάζονται τα γράμματα!
«Μα να χάσω τόσες ώρες απ’ τη ζωή μου στο σχολείο; Καλύτερα να κοιμάμαι!» λέει ο ξυπόλητος που τον αγαπάει τον ύπνο. Και όταν με το ζόρι τον πήγαιναν στο σχολείο, κοιμόταν στο θρανίο! Έτσι έμενε πάντα στην ίδια τάξη. Γράμματα όμως μαθαίνουμε για να «μη μας πιάνουνε στον ύπνο», για να γίνουμε ξύπνιοι. Δεν το αντιλαμβάνεται αυτό ο καμπούρης;
Ο Καραγκιόζης γνωρίζει την αξία της παιδείας. Κάνει τόσα επαγγέλματα όχι μόνο από ανάγκη, αλλά και απ’ τη δίψα του να μάθει καινούρια πράγματα. Αυτός που μαθαίνει είναι αυτός που ακούει, για αυτό και ο Καραγκιόζης έχει πολλούς φίλους. Ακούει τα βάσανά τους και «εκπαιδεύεται» από αυτά. Αγαπά τη μάθηση ο ξυπόλητος. Δεν είναι τυχαίο που στον πρόλογο κάθε παράστασης ρωτάει τα παιδιά του για τα μαθήματα. Δεν τα κακολογεί, όταν δεν απαντούν σωστά. Κι αυτός τα ίδια έκανε όταν ήταν μικρός. Τι μπορεί να θέλει να μας δείξει όμως ο Καραγκιόζης με τις λανθασμένες απαντήσεις των Κολλητηριών, στις γελοιωδώς εύκολες ερωτήσεις του;
Το θέατρο του Καραγκιόζη στηλιτεύει όλα τα κακώς κείμενα της ελληνικής παιδείας και κοινωνίας. Ο Καραγκιόζης είναι «αγράμματος» όχι γιατί δε θέλησε να μάθει γράμματα, αλλά γιατί το εκπαιδευτικό σύστημα είναι «μετεξεταστέο». Οι υπεύθυνοι για την παιδεία στην Ελλάδα δεν ενδιαφέρονται για την ουσία, αλλά για το «φαίνεσθαι». Πόσο διαφορετικά λειτουργεί ο Καραγκιόζης που αδιαφορεί για το πώς φαίνεται, φοράει κουρέλια ο κακομοίρης, και τον νοιάζει μόνο η ουσία, για αυτό και είναι τετραπέρατος!
Εύκολο είναι να κρίνουμε, το πρέπον να προτείνουμε. Τι πρέπει να γίνει για να λειτουργήσει σωστά το εκπαιδευτικό σύστημα; Μα το δείχνει ο Καραγκιόζης κάθε μέρα! Ό,τι και να κάνεις στη ζωή σου πρέπει να το πράττεις με γέλιο και χαρά και ό,τι κάνεις με χαρά αποτυπώνεται στη μνήμη. Δεν είναι τυχαίο που σκαλίζουμε το παρελθόν και αναπολούμε τις όμορφες στιγμές, όταν «έχουμε τις μαύρες μας».
Η μάθηση πρέπει να είναι γιορτή που θα βοηθά τον άνθρωπο να περνά όμορφα, θα του δείχνει πώς θα γίνει καλύτερος, θα του δίνει το φως για να διώχνει τις σκιές στη ζωή του. Αυτός που θα ανάψει το σπίρτο είναι ο δάσκαλος. Δουλειά του δασκάλου είναι να αποκαλύψει τον δρόμο που πρέπει ν’ ακολουθήσει ο μαθητής, για να βρει τον εαυτό και τον προορισμό του.
Δεν είναι εύκολος ο δρόμος της μάθησης. Είναι κακοτράχαλος και πολλές φορές στρωμένος μ’ αγκάθια. Ο μαθητής δεν πρέπει να διστάσει, μα να προχωρήσει. Αυτό κάνει ο Καραγκιόζης, προχωρά στον δρόμο με τ’ αγκάθια, ξυπόλητος. Όχι μόνο δε φοβάται, μα το διασκεδάζει. Κάνει τη δυσκολία χαρά και τον πόνο γιορτή. Γνωρίζει πως ό,τι γεννιέται απ’ τον «πόνο της μάθησης» αξίζει και μένει για πάντα. Έτσι ακολουθεί το φως. Αυτό του δίνει ζωή, για να φαίνεται η σκιά του!
*Ο Απόστολος Δομτζίδης είναι καραγκιοζοπαίχτης και εκπαιδευτικός.
