«Λάμψιν έχει όλη φλογώδη
χείλος, μέτωπο, οφθαλμός·
φως το χέρι, φως το πόδι,
κι όλα γύρω σου είναι φως.»
Διονύσιος Σολωμός
Κάθε φορά που πλησιάζουν τα Χριστούγεννα θυμόμαστε κάποιες κλασικές ιστορίες που μας συντροφεύουν από τα παιδικά μας χρόνια. Μια από αυτές είναι «Το κοριτσάκι με τα σπίρτα» του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν. Ποιος δε θυμάται στ’ αλήθεια το φτωχό ορφανό κορίτσι που στέκεται στη γωνιά του δρόμου και προσπαθεί να πουλήσει τα σπίρτα της σε όσους τριγυρνάνε στα μαγαζιά για τα τελευταία ψώνια πριν το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι;
Μέσα στο χαρούμενο κλίμα των γιορτινών ημερών έρχεται αυτή η ιστορία να μας θυμίσει πως υπάρχουν γύρω μας άνθρωποι που υποφέρουν. Αυτό το κορίτσι, μες στο κρύο του χειμώνα, είναι έξω και παλεύει για το μεροκάματο. Προσπαθεί να ξεγελάσει τις αισθήσεις της και, για να ζεσταθεί, ανάβει ένα σπίρτο. Πόση ζέστη μπορεί να προσφέρει η φλόγα ενός σπίρτου, αλήθεια; Κι όμως, κάθε φορά που ανάβει ένα σπίρτο, μες στο νου της έρχεται ένα όνειρο. Αυτό είναι που τη ζεσταίνει.
Χάρη στη φωτιά, ο άνθρωπος κατάφερε και δημιούργησε πολιτισμό. Η φωτιά τον ζεσταίνει τις κρύες νύχτες του χειμώνα, με τη φωτιά επεξεργάζεται τα μέταλλα, χάρη στη φωτιά ξεκίνησε και η πρώτη βιομηχανική επανάσταση με την εφεύρεση της ατμομηχανής! Το σπουδαιότερο όμως που προσφέρει η φωτιά στον άνθρωπο είναι το φως. Η ικανότητα να βλέπει στο σκοτάδι.
Απαραίτητο για το θέατρο σκιών είναι το φως. Χωρίς φως δεν υπάρχει σκιά. Χωρίς σκιές δεν υπάρχει θέατρο και όχι μόνο σκιών. Για να μας «παιδεύσει» το θέατρο και να «ποιήσει ήθος» πρέπει να βάλει τον θεατή σε σκέψεις, να μην τα προσφέρει όλα έτοιμα, ν’ αφήσει «σκιές». Ο θεατής είναι αυτός που, αναζητώντας τις απαντήσεις στα ερωτήματα που αφήνουν οι σκιές, θα βάλει το μυαλό του να σκεφτεί, θα παιδευτεί, θα «φωτισθεί».
Ο πρωταγωνιστής του θεάτρου σκιών, ο Καραγκιόζης, ως σκιά στο πανί, μας παρουσιάζει τις ιστορίες του με χιούμορ, για να κάνει τον θεατή να γελάσει, να περάσει όμορφα, μα και μετά το τέλος της παράστασης να αναρωτηθεί: «τι ήθελε να πει αυτός ο ξυπόλητος;». Το ερώτημα φέρνει την αναζήτηση. Η απάντηση προσφέρει το «φως».
Τις δυσκολίες που υπάρχουν γύρω μας μας τις θυμίζει συνεχώς ο Καραγκιόζης. Με έναν τρόπο που δε θα σε μελαγχολήσει, μα θα σε κάνει να γελάσεις με τον αγώνα του για να ξεφύγει απ’ τη μοίρα. Μπορεί να βλέπεις φτωχό τον Καραγκιόζη, ξυπόλητο σε μια παλιοπαράγκα, μα δε θα αισθανθείς άσχημα γι’ αυτόν. Οποιονδήποτε άλλον σε αυτήν την κατάσταση θα τον λυπόσουν, όχι όμως τον Καραγκιόζη. Τον Καραγκιόζη τον χαίρεσαι.
Τι τρομερή αντίθεση ανάμεσα στις δύο εικόνες, αυτή του Καραγκιόζη και του κοριτσιού με τα σπίρτα. Με τον πρώτο γελάς, με τη δεύτερη λυπάσαι. Κι όμως και οι δύο έχουν κοινά τη φτώχεια, την αδικία, το κρύο του χειμώνα. Παλεύουν να νικήσουν το κρύο με τη φωτιά, για να ζεστάνουν πρώτα την ψυχή και μετά το σώμα τους. Αυτό που κάνει τη μεγάλη διαφορά ανάμεσα στους δύο χαρακτήρες είναι η παρουσία των ανθρώπων. Το κοριτσάκι με τα σπίρτα στέκεται μόνο του, σε μια γωνιά, προσπαθώντας να πουλήσει σπίρτα. Οι περαστικοί δεν του δίνουν σημασία. Μες στη μοναξιά του οδηγείται, στις γιορτινές μέρες, στον θάνατο.
Ο Καραγκιόζης παρ’ όλη την πείνα του μπορεί και επιβιώνει. Πώς το καταφέρνει; Ο Καραγκιόζης δεν είναι μόνος του. Μπορεί και ξεπερνάει τα βάσανα της ζωής, γιατί έχει ανθρώπους γύρω του. Αυτοί τον βοηθούν και τους βοηθάει να τα καταφέρουν. Έτσι μπορεί να γελά με όσα του συμβαίνουν. Και μαζί με αυτόν γελάμε κι εμείς.
Στις γιορτινές μέρες πάντα προσπαθούμε να μην είμαστε μόνοι μας. Για να μπορέσουμε να υπάρξουμε και να «οδηγηθούμε στο φως», χρειαζόμαστε ανθρώπους γύρω μας. Πόσο σοφά αναφέρει ο στρατηγός Μακρυγιάννης πως «είμαστε εις το εμείς κι όχι εις το εγώ». Γιατί, για να ξεπεράσουμε τους σκοπέλους που υπάρχουν στη ζωή μας, χρειαζόμαστε παρέα.
Οι άνθρωποι είναι αυτοί που στέκονται δίπλα μας και μας βοηθούν σε κάθε βήμα στον δρόμο της ζωής. Και όταν αυτός ο δρόμος είναι σκοτεινός, χρειαζόμαστε κάποιον για να μας δώσει τα φώτα του, για να προχωρήσουμε. Ο δρόμος που βαδίζουμε είναι πρωτίστως εσωτερικός. Μέσα μας ψάχνουμε να βρούμε τις απαντήσεις. Για κοιτάξτε προς το πανί του Καραγκιόζη. Εκεί η φιγούρα ενός καμπούρη μας κάνει να γελάμε με τα βάσανά μας. Ακολουθήστε τον, κρατάει σπίρτα για να φωτίσει τον δρόμο και τα όνειρά μας! Καλές γιορτές!
* Ο Απόστολος Δομτζίδης είναι Καραγκιοζοπαίχτης – εκπαιδευτικός (apdomtz@gmail.com)
