Του Γεωργίου Μπόνου
Η εποχή μας θεωρείται πολυτάραχη και μεταβατική. Σε πολλές χώρες παρατηρούνται ουσιαστικές κοινωνικές αλλαγές. Οι αντιλήψεις περί ζωής έχουν σημαντικά αλλάξει. Η αυστηρή ηθική του παρελθόντος δεν αντικαταστάθηκε με τίποτε το θετικό. Οι νέοι περισσότερο από κάθε άλλον επηρεάζονται από τις αλλαγές αυτές. Γιατί οι πρώιμες εμπειρίες είναι αποφασιστικές στην εξέλιξη της νοητικής τους ικανότητος και της διαμόρφωσης του χαρακτήρα τους. Γιατί ακόμη αισθάνονται την έλλειψη σταθερότητος και ασφαλείας και η ζωή τους είναι πολλές φορές χωρίς σκοπούς και κάποιους στόχους. Ο πνευματικός πολιτισμός, μ’όλο τον πλούτο της παράδοσης πολύ λίγο ή καθόλου τους ενδιαφέρει. Προσπαθούν να επωφεληθούν από κάθε ευχαρίστηση, χωρίς να λάβουν υπόψη τους τι μέσα θα χρησιμοποιήσουν.
Οι νέοι μας νοιώθουν και αισθάνονται ότι δεν είναι ασφαλείς στη σημερινή κοινωνία που διαρκώς αλλάζει. Κυριαρχούνται από συναισθήματα αμφισβήτησης για ορισμένες αξίες, που για μας θεωρούνται αυταπόδεικτες και καθιερωμένες. Και το χειρότερο πολλοί γονείς αισθάνονται μια αδυναμία για κάθε ουσιαστική επαφή με τα παιδιά τους. Ούτε διάλογος, ούτε διαφωνία υπάρχει. Στα παιδιά αναπτύσσεται μια περίεργη και ανεξήγητη αρνητική στάση, που έχει σαν στόχο «την έξοδο από τα κοινωνικά κυκλώματα». Και οι εκπαιδευτικοί κάθε βαθμίδας μόνο στην πειθαρχία προσπαθούν να στηρίξουν τη σχέση τους με τους μαθητές τους. Έτσι πίσω από το φαινόμενο αυτό κρύβεται «η βαθειά δυσπιστία των νέων για τα υποδείγματα που τους προσφέρουν οι παλαιότεροι τους».
Ίσως να υπάρχει μια αντίστοιχη κρίση συνείδησης των παλαιοτέρων. Γιατί στην απλή ερώτηση του νέου: τι κόσμος είναι αυτός που καταφέρατε να φτιάξετε και να μας παραδώσετε; Δεν ξέρουμε πόσοι από μας θα μπορούσαν να απαντήσουν με πειστικές δικαιολογίες. Η σημερινή κοινωνία, η κατεστημένη, όπως τη λέμε, στέκεται με προβληματισμό και αμηχανία απέναντι στη νεανική αμφισβήτηση.
Η προχειρότερη μέθοδος για την αντιμετώπιση της είναι βέβαια η καταπίεση, τόσο σκληρή μάλιστα. Όσο χρειάζεται για να φέρει αποτελέσματα δηλ. για να σβήσει και το φαινόμενο και κάθε εκδήλωση της. Γεννάται όμως το ερώτημα, τι θα ωφελούσε αν το καλύτερο τμήμα της νέας γενιάς έμπαινε στην ωριμότητα με ψυχή ανεπανόρθωτα πικραμένη και τραυματισμένη;
Η στάση των γονέων απέναντι στα παιδιά και οι σχέσεις γονέων και παιδιών είναι σοβαρό πρόβλημα που απασχολεί παιδαγωγούς, εκπαιδευτικούς, ψυχολόγους και κοινωνιολόγους χωρίς να έχουν καταλήξει σ’ένα οριστικό συμπέρασμα γιατί η ψυχή του ανθρώπου είναι ανεξερεύνητη.
Δύο κυρίως αντίθετες θέσεις κυριαρχούν. Η μία βεβαιώνει ότι η υπερβολική αυστηρότητα ή τυραννία δηλ. των γονέων, είναι αντιπαιδαγωγική γιατί προκαλεί την ανταρσία των παιδιών. Η άλλη υποστηρίζει ότι η πατρική εξουσία πρέπει να είναι λογική, αλλά πρέπει οπωσδήποτε να υπάρχει. Δύο επομένως αντίθετες απόψεις που έχουν και οι δύο θετικά και αρνητικά. Ίσως μια τρίτη, που θα τις εναρμονίσει, να είναι η πιο σωστή.
«Ο Β’ Παγκόσμιος πόλεμος συνέτριψε σε πολλούς νέους όλα τα ιδανικά τους, τα ιδανικά των αξιών, της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της δικαιοσύνης και της αγάπης ξεριζώθηκαν. Στην ψυχή των νέων ανοίχτηκε ένα τεράστιο κενό, ένα ιδεολογικό χάος» γράφει ο καθ. Πανεπιστημίου Κων.Βουρβέρης. Δεν πρέπει να ξεχνάμε όμως ότι ο νέος υφίσταται τη μεγάλη διαφορά μεταξύ των ηθικών διακηρύξεων της κοινωνίας και των εκτελουμένων πράξεων. Έτσι δημιουργείται μία διαμαρτυρία και μία αντίδραση της σημερινής νεολαίας εναντίον της σκληρής πειθαρχίας των περασμένων γενεών. Προσπαθούν και αγωνιούν να βρουν μία λυτρωτική διέξοδο από τους ασφυκτικούς κλοιούς της παλαιότερης οικογενειακής και κοινωνικής αγωγής. «Είναι μία τρελή παιδική επανάσταση, συνεχίζει ο Κών. Βουρβέρης, εναντίον του ζυγού των γονέων, του σχολείου, της κοινωνίας, της πολιτείας και των πάσης φύσεως χαλινών και απαγορεύσεων μη τούτο, μη εκείνο που δεν αφήνουν τα παιδιά να χαρούν τα νιάτα τους αδέσμευτα και ελεύθερα».
Οι Άγγλοι κοινωνιολόγοι, που μελέτησαν τα φαινόμενο της αντικοινωνικής συμπεριφοράς πολλών ανηλίκων, περισσότερο σκληροί στις κρίσεις τους κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι υπάρχει ένας κυνισμός και μία έλλειψη εντροπής στη σημερινή κοινωνία. Άλλοι πάλι σύγχρονοι Κοινωνιολόγοι και Ανθρωπολόγοι που ερευνούν και μελετούν με κάθε δυνατή σύνεση και περίσκεψη τα καυτά κοινωνικά προβλήματα της εποχής μας και ιδιαίτερα εκείνα που απασχολούν τους νέους δίνουν την εξής ερμηνεία: παλαιότερα τις βασικές και ουσιαστικές μεταβολές της κοινωνικής δομής μεταβίβαζαν οι ίδιοι οι γονείς, επιβάλλοντες κατά κάποιο τρόπο την αυθεντία τους σαν κληρονομιά στα παιδιά τους. Τούτο προϋπέθετε την απόλυτη προσκόλληση του ατόμου «σε νόρμες και αξίες που ίσχυαν και εδιδάσκοντο από τους πρεσβυτέρους στους νέους».
Στη σημερινή όμως εποχή το βάρος πέφτει στους ίδιους τους νέους να επινοήσουν αυτοί τις αξίες που κανείς δεν μπορεί να τις διδάξει και μεταδώσει. Έτσι το χάσμα των γενεών συνεχώς διευρύνεται και γεφύρωση του καθίσταται, αν όχι ενέφικτη, τουλάχιστον δύσκολη και προβληματική. Εισερχόμαστε σε μια νέα όμορφη πολιτισμού και κοινωνικής δομής. γράφει σιβυλλικά η αμερικανίδα ανθρωπολόγος και διανοούμενη Μάργκαρετ Μέηντ, στην οποία οι νέοι γνωρίζουν καλύτερα από τους γονείς τους ποιος είναι ο παλμός της εποχής μας. Η ευαισθησία τους που είναι γνώρισμα κυρίως ηλικίας τους, με τις σύγχρονες κεραίες της συλλαμβάνει το «κοσμικό γίγνεσθαι» και εκδηλώνει με τον τρόπο της, ορθά ή εσφαλμένα, τις αντηχήσεις του. Ενώ οι μεγάλοι «στεγνωμένοι από το χρόνο, προσκολλημένοι σαν ένα σώμα πάνω στις παλιές κοινωνικές δομές δυσκολεύονται ή αδυνατούν να το αντιληφθούν».
Οι σημερινοί μεγάλοι, όχι όλοι φυσικά, δεν εννοούν να γίνει «η πτήσις της ανθρωπότητος» κατά την πολυτάραχη και μεταβατική εποχή μας, ομαλά και προσγειωμένα, γι΄ αυτό πολλές φορές προσπαθούν να βάλουν εμπόδια στις κοινωνικές αλλαγές .Τότε βρίσκονται αντιμέτωποι με τους νέους. Αρχίζουν οι διαφωνίες, το ξέσπασμα, η κρίση των αξιών και η αρνητική στάση σε κάθε τι που ανήκει στην κατεστημένη κοινωνία, που βλέπει με προβληματισμό και αμηχανία τη νεανική αμφισβήτηση. « Η αρνητική αυτή η στάση, γράφει ο καθ. Πανεπιστημίου Γ.Κουμάντος, καταλύει και εκείνο το ελάχιστο όριο κοινωνικής ανοχής που είναι αναγκαίο για να υπάρξει συμβίωση όποιας μορφής».
Άλλο σοβαρότατο γεγονός που επιδεινώνει την αυθαιρεσία και την υπερβολή πολλών νέων σύγχρονης κοινωνίας μας είναι «η έλλειψη ενδιαφέροντος που προκαλείται από την αφθονία των τετριμμένων στοιχείων και αληθειών, η επιταχυνόμενη εξέλιξη του σύγχρονου κόσμου, η πλανητικοποίηση των προβλημάτων, τα αποτελέσματα των μέσων επικοινωνίας και ενημέρωσης και τέλος «η ανάδυση μιας κοσμικοσαρντενικής συνείδησης». Η κοσμικοσαρντενική (από το σαρδόνιος) αυτή συνείδηση του σύγχρονου νέου ή είναι σε διεθνή κλίμακα σαρκαστική και πικρόχολη για κάθε τι που αναφέρεται στην παραδοσιακή δομή της κοινωνίας μας ή λόγω της πλανητικοποίησης του προβλημάτων δεν είναι αμιγώς εθνική, αλλά θρυμματισμένη. Η συνέχεια στο επόμενο άρθρο μου.
