Του Βασίλη Λαδά

Η ρήση που έγινε αιώνιο σύμβολο θάρρους, τιμής και καθήκοντος και όμως λείπει από την ίδια τη Σπάρτη. Η φράση «ή ταν ή επί τας» δεν είναι απλώς πολεμική ιαχή ή ένα ιστορικό απόφθεγμα.
Είναι στάση ζωής, κώδικας αξιών και συμπύκνωση του Σπαρτιατικού ήθους. Η Σπαρτιάτισσα μάνα, δίνοντας την ασπίδα στον γιό της, δεν του ζητούσε απλώς να νικήσει ή να πεθάνει.
Του υπενθύμιζε ότι η τιμή και η ευθύνη απέναντι στην πατρίδα και την κοινότητα είναι πάνω από το προσωπικό συμφέρον, τον φόβο ή τη δειλία.

Το «ή ταν ή επί τας» εκφράζει τη συνειδητή επιλογή της αξιοπρέπειας. Δεν αφορά μόνο τον πόλεμο , αφορά κάθε στιγμή που ο άνθρωπος καλείται να πράξει το σωστό, ακόμη κι αν αυτό έχει κόστος. Σημαίνει να δίνεις τη μάχη σου με αλήθεια, πίστη και συνέπεια, χωρίς υπεκφυγές, χωρίς δικαιολογίες. Να επιστρέφεις “με την ασπίδα” , δηλαδή με το έργο ολοκληρωμένο, με το καθήκον εκπληρωμένο, όχι μισό, και όχι πρόχειρο.

Κι όμως, σήμερα, αυτή η ρήση που έκανε τον γύρο του κόσμου, που έγινε αιώνιο σύμβολο ηρωισμού, θυσίας και τιμής, δεν υπάρχει χαραγμένη πουθενά στη Σπάρτη.
Ούτε σε επιγραφή, ούτε σε μνημείο, ούτε σε χώρο που να θυμίζει τη δύναμη του νοήματός της. Και όμως, πρόκειται για λόγια που γεννήθηκαν εδώ, στη γη των προγόνων μας, που ύψωσαν το μεγαλείο του Σπαρτιατικού φρονήματος όσο καμία άλλη φράση στην Ιστορία.

Μια τέτοια επιγραφή θα όφειλε να δεσπόζει στο Κενοτάφειο του Λεωνίδα, εκεί όπου το βλέμμα κάθε επισκέπτη και κάθε Σπαρτιάτη θα συναντά το πνεύμα της αυτοθυσίας και της τιμής. Εκεί, στον ιερό αυτό χώρο, θα μπορούσε να λάμψει και πάλι το «ή ταν ή επι τας», χαραγμένο ανεξίτηλα πάνω σε πέτρα, για να θυμίζει σε όλους τι σημαίνει να είσαι πραγματικά Σπαρτιάτης.

Σήμερα, όλοι εμείς οι κάτοικοι αυτής της πόλης, οι κατ’ όνομα Σπαρτιάτες, χωρίς Σπαρτιατικό ήθος, οφείλουμε να ντρεπόμαστε, που αφήνουμε το σύμβολο αυτό να λείπει από τη γενέτειρά του. Κι αν πράγματι θέλουμε να ξαναβρούμε την ουσία της Σπάρτης, ας ξεκινήσουμε από εκεί. Από μια επιγραφή τιμής, που θα μας θυμίζει όχι μόνο τι είπαν οι πρόγονοι, αλλά πώς έζησαν και πώς θυσιάστηκαν.

Μια πόλη που θέλει να λέγεται Σπάρτη, δεν μπορεί να λείπει από αυτήν το ιερό της σύμβολο. Το «ή ταν ή επί τας» πρέπει να λάμψει ξανά στο κέντρο της πόλης με μνημείο, να γίνει σημείο αναφοράς , έμπνευσης και στοχασμού , για τους κατοίκους, τους νέους, τους επισκέπτες, για όλους όσοι αναζητούν, τι σημαίνει αληθινό χρέος και τιμή. Γιατί όσο αυτή η φράση απουσιάζει, κάτι λείπει από την ψυχή της ίδιας της Σπάρτης.

Το «ή ταν ή επι τας» είναι υπόμνηση και πρόκληση μαζί. Υπόμνηση του ποιοι υπήρξαμε. Πρόκληση να αποδείξουμε ότι είμαστε αντάξιοι του ονόματος που κουβαλάμε. Όσο υπάρχουν άνθρωποι που δρουν με τιμή, που δεν λυγίζουν, που κρατούν τη γραμμή τους, τόσο θα υπάρχει Σπάρτη. Γιατί η Σπάρτη χωρίς ήθος είναι όνομα χωρίς ψυχή.

Και όσο θυμόμαστε το «ή ταν ή επί τας», τόσο θα παραμένουμε αντάξιοι της ιστορίας της. Η Σπάρτη χάνει έδαφος, όχι λόγω εχθρών αλλά λόγω αδράνειας. Κύριοι της δημοτικής αρχής …. χρόνου φείδου.