του Γιάννη Πριφτάκη
Πολυποίκιλες οι πολιτιστικές εκδηλώσεις του καλοκαιριού στον τόπο μας, αλλά και πανελλαδικά. Θεατρικές παραστάσεις υψηλού επιπέδου, όπως αυτές στο Σαϊνοπούλειο και συναυλίες με ηχηρά και καλοπληρωμένα ονόματα. Ο κατάλογος συνεχίζεται και με εκδηλώσεις λακωνικών προϊόντων. Μέχρι και η γίδα έχει την τιμητική της και μάλιστα με συρροή κόσμου, όπως μας πληροφόρησε πρόσφατα ο «Λακωνικός Τύπος». Μόνο που τα γιδοπρόβατα λιγοστεύουν δραματικά, ακόμη και σε περιοχές του νομού μας, άλλοτε καθαρά κτηνοτροφικές , όπως ήταν ο Ζάρακας. Ίσως αυτό να είχαν υπόψη τους οι απατεώνες του κυκλώματος ΟΠΕΚΕΠΕ και προσπάθησαν όχι μόνο να διατηρήσουν, αλλά και να αυξήσουν κατακόρυφα τον αριθμό των αιγοπροβάτων ανά την Ελλάδα, προσθέτοντας αρκετά μηδενικά στον πραγματικό αριθμό!
Αλλά και φθίνοντα ή ξεχασμένα έθιμα αναβιώνουν με «το φιλί της ζωής» από συλλόγους με μεράκι και φαντασία.
Ένα τέτοιο έθιμο αναβιώνει εδώ και δεκαπέντε χρόνια στον Λαμπόκαμπο Ζάρακα από τους συλλόγους των δύο γειτονικών χωριών Λαμποκάμπου (πρώην Φρέγκρας) και Πισταμάτων. Και αφού οι διαφημιστικές αφίσες εξακτινώθηκαν σ’ ολόκληρο τον Ζάρακα και πέραν αυτού, δεν ήταν λίγοι εκείνοι που ρωτούσαν τι σημαίνει αυτή η ξεθαμμένη λέξη του ζαρακίτικου λεξιλογίου « γκούστι», αφού και το σοφότερο όλων διαδίκτυο δεν παρείχε πληροφορίες.
Η λέξη λοιπόν γκούστι είναι αρβανίτικη που σημαίνει Αύγουστος (GUSHTE).
Ως γνωστόν, η ορεινή περιοχή του Ζάρακα εποικίστηκε κατά τα χρόνια των Παλαιολόγων (14ος αι. μ.Χ.) από αρβανίτικο στοιχείο, που είχε κατέβει μέχρι τη Λακωνία. Η σοφή πολιτική του Βυζαντίου, όσο μπορούσε, ήλεγχε και κατηύθυνε τις μετακινήσεις πληθυσμών σε περιοχές όπου υπήρχαν ανάγκες. Το αρβανίτικο στοιχείο συν τω χρόνω αφομοιώθηκε γλωσσικά και θρησκευτικά με τον ντόπιο πληθυσμό. Φυσικό όμως ήταν να παραμείνουν γλωσσικά και λαογραφικά απολειφάδια.
Το γκούστι ως έθιμο συνδέεται με την πρώτη ημέρα του Αυγούστου και ως η αρχή της δεκαπενθήμερης νηστείας. Αποκρέβοντας το βράδυ της 31ης Ιουλίου με το άλλο χαρακτηριστικό φαγητό των Ζαρακιτών, τις γκόγκες, φτιαγμένες με λιτό τρόπο, από ζυμάρι με αλεύρι και νερό. Αφού έβραζαν και στραγγίζονταν, πασπαλίζονταν με τριμμένο τουλουμοτύρι -που υπήρχε σχεδόν σε κάθε σπίτι- και τσουχτίζονταν με γιδί στο βούτυρο, επίσης σε επάρκεια στον Ζάρακα.
Την άλλη μέρα, 1η Αυγούστου, καθιερώθηκε η παρασκευή ενός καθαρά νηστίσιμου φαγητού, που πήρε την ονομασία γκούστι.
Κάθε σπίτι μαγείρευε το γκούστι. Ανάλογα με τα μέλη της (αρκετά τότε) βράζονταν σε μείγμα διάφορα κουκερικά (φακές, φασόλια, ρεβίθια, κουκιά φάβας και στάρι) στον τέτζερη, το χαρανί, το κακάβι ή και σε λεβέτι, με προσθήκη μπαχαρικών.
Το έθιμο, εξαπλωμένο σ’ όλα τα χωριά του Ζάρακα, διατηρήθηκε μέχρι και τα μέσα του προηγούμενου αιώνα και με τελευταίες εστίες τον Λαμπόκαμπο και τη Ρειχιά. Μάλιστα, τους κατοίκους του Λαμπόκαμπου τους ονόμαζαν «Σκίπια» (SHQIP – SHQIPTAR = αλβανικός-Αλβανός).
Τα τελευταία χρόνια, με πρωτοβουλία του ιερέα του Λαμπόκαμπου π. Νικόλαου Αποστολάκου και των συλλόγων, προσέλαβε συλλογικό χαρακτήρα με εορταστικό πρόγραμμα.
Το γκούστι, συνοδευόμενο και από άλλα νηστίσιμα φαγητά (μπριάμ, ταραμοσαλάτα, ελιές σαλάτες και αρμάθι) αποτελούν το μενού της βραδιάς. Απαραίτητο το ζαρακίτικο κοκκινέλι, η μουσική και ο χορός.
