της Βίβιαν Στεργίου
Γιατί πάτε εκδρομή στο Τίλμπουργκ και οι άνθρωποι είναι σαν να έχουν μασήσει παραισθησιογόνο μανιτάρι; Γιατί στη Σλοβενία είναι δροσερά; Σύμφωνα με το περιοδικό Forbes (Sustainable City Breaks), κάποιες πόλεις αγκαλιάζουν τον «αργό τουρισμό», δηλαδή δεν έχουν «αποφασίσει» ν’ αρπάξουν όσα μπορούν αδιαφορώντας για το εάν θα παρουσιαστεί λειψυδρία, κορεσμός ή περιβαλλοντική υποβάθμιση.
Η βιωσιμότητα του τουρισμού σχετίζεται και με το πόσο ικανοποιημένοι αισθάνονται οι κάτοικοι που ζουν στην πόλη τους. Πόσο καλύτερα θα ένιωθαν οι Αθηναίοι εάν στην οικονομικά συμφέρουσα επέλαση τουριστών τις επόμενες ημέρες έβλεπαν και το δικό τους συμφέρον; Εάν τα κέρδη διανέμονταν και προς τα κάτω επενδύοντας, για παράδειγμα, στις συγκοινωνίες της πόλης, που, όπως σωστά μου έχετε γράψει με αφορμή προηγούμενα κείμενα, αναγκάζουν τον πολίτη «να διαλέγει την υποβάθμιση της ζωής του», δηλαδή να ακινητεί μέσα σ’ ένα ενεργοβόρο και χρονοβόρο όχημα;
Όπως διαβάζω στο ενημερωτικό νιουζλέτερ του Astylab, Τake Back The City (Δημόσιος Χώρος Και Στάθμευση στην Πόλη), περιοχές της Αθήνας που βασίζονται στο λεωφορείο (προάστια κ.λπ.) εκλαμβάνουν το λεωφορείο ως αναξιόπιστο. Ή βρωμερό, θα προσέθετα βασιζόμενη σε εμπειρική μη ποσοτικοποιήσιμη γνώση. Έτσι «επιλέγουν» την ιδιωτική μετακίνηση – που ας το πούμε ξεκάθαρα δεν ωφελεί κανέναν εκτός από τα βενζινάδικα και τους εισπράκτορες διοδίων (δεν εννοώ τους υπαλλήλους, καταλάβατε). Σύμφωνα με το Astylab στην Ελλάδα το 2022 αντιστοιχούσαν 555 αυτοκίνητα ανά 1.000 κατοίκους – περίπου στα επίπεδα της Γερμανίας. Προφανώς αυτές οι δαπάνες δεν συνιστούν «επιλογή».
Πίσω στις πόλεις με καθαρό αέρα (βλέπετε πως ο καθαρός αέρας σε λίγο θα είναι κάποιου είδους ακριβό γούστο, προνόμιο ανάμεσα σε προνόμια). Ας πούμε για την Κοπεγχάγη. Τα τελευταία 20 χρόνια η πόλη έχει μειώσει κατά 75% τις εκπομπές υδρογονανθράκων (Forbes, Sustainable City Breaks), δηλαδή ο αέρας είναι δροσερός, υγιεινός, με μια ποικιλία αρωμάτων όπως ο αέρας στα χωριά ή τα δάση. Δεν μυρίζει στάχτη. Το ηχοτοπίο είναι ένα γαλήνιο γρα γρου από ποδήλατα, αλλά το θέμα δεν είναι εκεί. Ο Δανός Δανίας δουλεύει λιγότερο και βγάζει περισσότερα από έναν Έλληνα Ελλάδας, ξοδεύει, όμως, το τοστ του, για να πάει στη δουλειά. Πόση βενζίνη και διόδια πληρώνει ο Έλληνας Ελλάδας, εάν η εργασία απαιτεί μετακινήσεις; Ακόμα και αν τα πληρώνει η εργοδοσία, τι κόστη είναι αυτά;
Το ζήτημα είναι πως το αμάξι είναι πολλαπλά ακριβό, εάν σκεφτεί κανείς ότι η υποβάθμιση της υγείας των κατοίκων καταλήγει στο δημόσιο σύστημα υγείας με τη μορφή δαπάνης περίθαλψης. Μια λύση είναι να αναλάβεις πολιτικές που «αναγκάζουν» τους πολίτες να περπατάνε περνώντας μέσα από πάρκα ή να ποδηλατούν και γενικώς να ζουν λίγο υγιεινά. Να καθαρίσεις τον αέρα, τα νερά, να βάλεις δέντρα. Μια άλλη λύση είναι να καταστρέψεις το δημόσιο σύστημα υγείας, ώστε όποιος παθαίνει καρδιά ή αναπνευστικό να εσωτερικεύει το κόστος των «επιλογών» του πληρώνοντας επειδή αρρώστησε. Μαντέψτε τι κάνει η Ελλάδα.
Άλλες πόλεις που τα πάνε καλά στο πεδίο του καθαρού αέρα: η Ρίγα που εφαρμόζει ενδελεχή πλάνα δενδροφύτευσης, για παράδειγμα μέσα στο 2025 σκοπεύει να βάλει άλλα χίλια δέντρα. Η Βαρσοβία έχει 80 (!) πάρκα και βοτανικούς κήπους. Η Βέρνη καλύπτεται κατά 53% από πράσινο και η Λιουμπλιάνα κατά 50% (στοιχεία του 2022 από την Ευρωπαϊκή Περιβαλλοντική Υπηρεσία).
Ας σταθούμε λίγο σ’ αυτή τη λογική απορρόφησης των κραδασμών των κοινωνικών ανισοτήτων: στη σκιά του δέντρου νιώθουμε κοντά. Δεν είμαστε όλοι ίδιοι, ούτε της ίδιας τάξης και εισοδήματος, ωστόσο συνυπάρχουμε αρμονικά. Όταν το κλιματιζόμενο SUV με τους ανέμελους Αμερικανούς (που οι άνθρωποι απλώς κάνουν τις διακοπές τους και απλώς έχουν μεγαλύτερη αγοραστική δύναμη) προσπερνά τους φτωχοποιημένους Έλληνες που περιμένουν το ελαττωματικό λεωφορείο μέσα στον ήλιο, δημιουργείται ο καρπός μιας δυσαρέσκειας.
Δεν είναι περίεργο που οι Έλληνες αντιμετωπίζουν τόσα προβλήματα ψυχικής υγείας. Το περίεργο είναι πως έχουν πειστεί πως αυτά τα προβλήματα είναι μόνο δικά τους, ιδιωτικοποιημένα άγχη, άσχετα με την αισθητική στην οποία εκτίθενται, τους ήχους που απορροφούν, την ίδια τη χωρητικότητα του δημόσιου χώρου, την πρόσβαση σε πάρκα και στη θάλασσα.
