Στον θείο μου, Ευθύμη Κουκουζέλη, για τον θησαυρό που μου αποκάλυψε.
Τι θησαυρούς κρύβει το χωριό! Κάθε φορά που επιστρέφει κανείς στις πατρογονικές εστίες, στο χωριό δηλαδή, μπορεί να ανακαλύψει κάτι που δεν το είχε «δει» ποτέ άλλοτε. Κι αυτό το «κάτι» μπορεί να δώσει εξηγήσεις, να λύσει μυστήρια που βασανίζουν τον καθένα μας για χρόνια.
Σε πολλούς από εμάς φαντάζομαι ότι αρέσει, ιδιαίτερα όσο περνούν τα χρόνια, να σκαλίζουμε το παρελθόν. Ψάχνουμε να βρούμε ποιοι είναι οι πρόγονοί μας, να δούμε πού έζησαν, να μάθουμε ιστορίες για αυτούς. Συλλέγουμε αντικείμενα με τα οποία προσπαθούμε να κρατήσουμε τους πρώην κατόχους τους στη μνήμη μας. Κάποιες φορές μπορεί ακόμα και να φοράμε κάτι που ανήκε στους προγόνους μας. Ένα ρολόι, ένα δαχτυλίδι ή να κρατάμε το κομπολόι τους.
Σε κάθε αντικείμενο που έχουμε, αφήνουμε ένα κομμάτι από εμάς. Αυτό το καταλαβαίνουν οι επόμενοι. Γι’ αυτό όταν φοράμε κάτι από τους δικούς μας, ακόμα κι αν έχουν χαθεί, νιώθουμε πως είναι κοντά μας. Ίσως γι’ αυτόν το λόγο και ο προσφιλής καμπούρης του θεάτρου σκιών, ο Καραγκιόζης μας, να μην αλλάζει ρούχα. Να επιμένει να φορά αυτά τα τριπλομπαλωμένα. Μα έχει χρήματα για να πάρει καινούργια; Μα και να είχε θα φόραγε άλλα ρούχα στ’ αλήθεια; Τι του θυμίζουν άραγε του Καραγκιόζη τα ρούχα του; Ποιος ξέρει; Μπορεί να τα φόραγε παλιά και ο πατέρας του.
Ο μακαρίτης Θανάσης Σπυρόπουλος έβγαζε στον μπερντέ του τον πατέρα του Καραγκιόζη. Τριπλομπαλωμένος κι αυτός, όπως κι ο γιος του. Να κρατά μια μαγκούρα και να την κουνά όσο χορεύουν. Πόσο αλήθεια να λείπει ο πατέρας του στον Καραγκιόζη; Πόσο αλήθεια μας λείπουν οι άνθρωποι που έχουμε χάσει;
Η επιστροφή στο χωριό είναι η επιστροφή στην παιδική ηλικία. Εκεί που οι εικόνες, οι μυρωδιές, οι αισθήσεις ήταν έντονες. Εκεί που το παιχνίδι δεν τελείωνε ποτέ. Εκεί που διαμορφώθηκε ο καθένας μας. Η φυγή στην πόλη σηματοδοτεί το πέρασμα στην ενήλικη ζωή. Τότε ξεκινά ο σκληρός αγώνας, για να γίνει ο καθένας «κάτι». Κι όσο περνάει ο καιρός και δεν βρίσκουμε αυτό που θέλουμε αντιλαμβανόμαστε πως αυτό το «κάτι» υπήρχε πάντα βαθιά μέσα μας. Πρέπει όμως να το αναζητήσουμε. Για να το βρούμε, πρέπει να φύγουμε από τη βοή της πόλης. Να επιστρέψουμε στην ησυχία του χωριού.
Χάρη στον Καραγκιόζη τα τελευταία χρόνια επιστρέφω το καλοκαίρι στο χωριό του πατέρα μου, το Γεφυρούδι Σερρών, για να παρουσιάσουμε μια παράσταση. Η παράσταση είναι η αφορμή. Ο πραγματικός λόγος είναι να βρεθούμε με τα ξαδέρφια μου, να τα πούμε, να θυμηθούμε. Και πάντα σκαλίζοντας το παρελθόν θα βρεις κάτι που δεν ήξερες. Κι αυτό θα φωτίσει διάπλατα το παρόν.
Οι άνθρωποι με τους οποίους συναναστρέφομαι γενικά έχουν την απορία και με ρωτάνε: «Πώς έγινε κι έμπλεξες έτσι με τον Καραγκιόζη;». Αυτοί που δε με γνωρίζουν καλά ρωτούνε: «Μήπως ο πατέρας σου ήταν καραγκιοζοπαίχτης;». Κι εγώ που «γνώριζα», απαντούσα μέχρι πρόσφατα αρνητικά.
Πριν από ένα μήνα βρέθηκα ξανά στο χωριό. Καθώς έστηνα τον μπερντέ με τη βοήθεια του ξαδέρφου μου, να σου κι έρχεται ένας θείος μου. Πρώτος ξάδερφος του πατέρα μου, που είχα να τον δω πάνω από είκοσι χρόνια. Πιάνουμε την κουβέντα και ρωτάει ο ξάδερφός μου τον θείο μας: «Το περίμενες ποτέ πως ο γιος του Θύμιου θα γινόταν καραγκιοζοπαίχτης;». Η απάντηση του θείου μάς σόκαρε και τους δύο: «Φυσικά, αφού κι ο πατέρας του καραγκιοζοπαίχτης ήταν!». Τον κοίταξα με γουρλωμένα μάτια. «Τι θες να πεις, θείε;». «Όταν ήμασταν παιδιά, ο πατέρας σου, που ήταν λίγο μεγαλύτερος, 12-13 χρονών, μας έπαιζε Καραγκιόζη. Δίπλα απ’ την πατόζα είχε ένα καμαράκι με ένα άνοιγμα. Ο πατέρας σου τέντωνε εκεί το σεντόνι, έβαζε κι ένα φως και μας έπαιζε». «Και οι φιγούρες, οι ιστορίες;» ρωτούσα έκπληκτος. «Όλα μόνος του τα έκανε. Έπαιρνε τα χαρτόνια, τα έκοβε, τα στήριζε σε ξύλα και μας έλεγε ένα σωρό πράγματα». Απομείναμε να κοιταζόμαστε με τον ξάδερφό μου.
Ο πατέρας μου είχε καλλιτεχνική φύση. Τον θυμάμαι, σαν ήμουν μικρός, να ζωγραφίζει συνέχεια, να φτιάχνει υπέροχους χάρτες. Για τη σχέση του όμως με τον Καραγκιόζη δε μου είχε αναφέρει ποτέ τίποτα. Ούτε όταν είδε εμένα πίσω απ’ το πανί.
Τι θησαυρούς μπορεί να κρύβει το χωριό! Εικόνες, μυρωδιές, ιστορίες για ανθρώπους που δε γνώριζες, μα κι αυτοί που θαρρείς πως τους γνώριζες καλά, καταλαβαίνεις πως έχουν θαμμένα πράγματα που πρέπει να σκάψεις πολύ βαθιά για να τα ανακαλύψεις. Και θα είσαι τυχερός αν τα βρεις, γιατί τις περισσότερες φορές δεν τα βρίσκεις ποτέ.
* Ο Απόστολος Δομτζίδης είναι Καραγκιοζοπαίχτης – εκπαιδευτικός (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.)
