Επανέρχομαι σε μια παλιά μου πρόταση, που είχα κάνει τον Δεκέμβρη του 2008 στον τότε δήμαρχο Φάριδας Δημήτρη Κουμουτσίδη. Είχα ζητήσει να στηθούν οι προτομές δύο μεγάλων Λακώνων δημιουργών, του Νότη Περγιάλη στα Ανώγεια και του Δημήτρη Λιαντίνη στη Λιαντίνα. Το μισό αίτημα, κατά κάποιο τρόπο, πραγματοποιήθηκε, αφού ο δήμαρχος τίμησε τον Νότη Περγιάλη και το έργο του με μια λαμπρή τελετή που έλαβε χώρα στο Πνευματικό Κέντρο Παλαιοπαναγιάς, τον Οκτώβρη του 2010. Για το Λιαντίνη κουβέντα!

Φίλοι μου, αυτός ο τόπος έχει βγάλει πνευματικούς γίγαντες παγκόσμιας εμβέλειας. Εμείς, πάλι καλά, έχουμε επικεντρώσει τις εκδηλώσεις μνήμης σε δύο μόνο από αυτούς, το Γιάννη Ρίτσο και τον Νικηφόρο Βρεττάκο. Άξιοι, πανάξιοι, πανανθρώπινοι, οικουμενικοί, αλλά δεν είναι οι μόνοι, κι ευελπιστώ πως ο ευλογημένος τόπος που ζούμε θα συνεχίσει να γεννά κι άλλους.
Το έργο των Περγιάλη – Λιαντίνη, αλλά και του Παρορίτη και πολλών άλλων, είναι αξεπέραστο. Ας τους γνωρίσουμε εν ολίγοις:
Ο Νότης Περγιάλης από τα Ανώγεια υπήρξε λαμπρός θεατρικός συγγραφέας, που τα έργα του έχουν μεταφραστεί κι έχουν ανεβαστεί σε πολλές χώρες. Έλαβε μέρος στην Εθνική Αντίσταση μέσα από τις τάξεις του ΕΛΑΣ. Το 1949 κέρδισε το πρώτο βραβείο στον Καλοκαιρίνειο θεατρικό διαγωνισμό, κι «ανάγκασε» τον Γρηγόρη Ξενόπουλο να τον υποδεχτεί με τη φράση: «Καλωσορίζουμε τον ποιητή του θεάτρου».
Ποιος δεν έχει τραγουδήσει τους στίχους του, «Διώξε τη λύπη παλικάρι, πάμε μια βόλτα στο φεγγάρι», που μελοποίησε ο Μάνος Χατζιδάκις; Υπήρξε επίσης επιτυχημένος ηθοποιός, συγγραφέας, (Η καπετάνισσα, Τα παλικάρια, Όταν σηκώθηκαν τα δέντρα, κ.α), ποιητής αλλά και πρωτοπόρος ζωγράφος. Ανήσυχο πνεύμα και δημιουργικό. Ένας αιώνιος έφηβος.
Ο Δημήτρης Λιαντίνης από τη Λιαντίνα, υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους νεοέλληνες φιλοσόφους. Με σπουδές στη Γερμανία αλλά και αλλού, κέρδισε με το σπαθί του τη έδρα φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο της Αθήνας. Παράλληλα εξέδωσε πολλά βιβλία με βαθύ φιλοσοφικό ενδιαφέρον, (Γκέμα, Ελληνικά, κ.α).
Όποιος υπήρξε τυχερός και τον έχει ακούσει να μιλάει στο κοινό, μόνο καλά λόγια έχει να πει γι’ αυτόν. Μιλούσε πάντα χωρίς χειρόγραφο, κι είχες την εντύπωση πως ακούς ένα ποτάμι να κυλάει. Ασταμάτητος, ακούραστος, με κοφτερό μυαλό και δημιουργική σκέψη, έγινε διεθνώς γνωστός. Η εκούσια αναχώρησή του στην κορυφή του Ταΰγετου παρεξηγήθηκε από πολλούς. Δεν πρέπει όμως να τον κρίνουμε με τα δικά μας μέτρα και σταθμά, αλλά με τα δικά του, να μπούμε δηλαδή στη σκέψη του. Επειδή όμως αυτό είναι για τους πολλούς αδύνατο, ας αρκεστούμε στον προβληματισμό που μας γεννάνε τα έργα του.
Οι προτεινόμενοι πνευματικοί γίγαντες είχαν κάτι το ξεχωριστό, αυτό που χαρακτηρίζει όλους τους μεγάλους: φανατικούς φίλους κι υποστηρικτές, αλλά και φανατικούς εχθρούς. Έτσι δυστυχώς έχουν τα πράγματα. Είναι νόμος της ζωής, και δεν μπορούμε να τον αλλάξουμε. Αυτό όμως δεν στάθηκε εμπόδιο στην παγκόσμια αναγνώρισή τους, το αντίθετο μάλιστα.
Επειδή τέτοιοι άνθρωποι δεν γεννιούνται κάθε μέρα, κι επειδή το να τιμάς τους εκλεκτούς είναι υποχρέωση των αρχόντων, αλλά και μια ξεχωριστή κι ευγενική πράξη, καλώ τον κ. δήμαρχο και το ΔΣ Σπάρτης να σκύψουν πάνω στην πρότασή μου. Τους ζητώ να στηθούν οι προτομές των ξεχωριστών αυτών ανθρώπων στην πόλη μας, στον τόπο που τους ανάθρεψε. Πιστεύω πως είναι ένα έργο που θα μείνει για πάντα και θ’ αποτελέσει τιμή και γι’ αυτούς που θα το εκτελέσουν.
Πέρα από αυτό είναι θέμα μνήμης, ιστορικής μνήμης, και οι άρχοντες που τιμούν τους μεγάλους δημιουργούς, εκτελούν ένα μέρος από το χρέος τους προς αυτούς. Υπάρχουν, δυστυχώς, σήμερα άνθρωποι στα δύο χωριά που δεν τους γνωρίζουν, αλλά και πλείστοι Λάκωνες. Πέστε με τοπικιστή, ή ότι άλλο θέλετε, αλλά το να μη γνωρίζεις την ιστορία του τόπου σου, δεν είναι απλά μια παράλειψη, αλλά μια εγκληματική παράλειψη.
Έχουμε καθήκον να μάθουμε στα παιδιά μας ποιοι είμαστε, αλλά επίσης μεγαλύτερο είναι το καθήκον που έχουμε απέναντι στην ιστορία μας. Να την υπερασπιζόμαστε δηλαδή απέναντι σε κάθε κακόβουλο παραχαράκτη της.
Περνάω από την παιδική χαρά της Αρχιδάμου, κοιτάζω την προτομή του Νικηφόρου Βρεττάκου και κλαίω από χαρά. Πόσα παιδάκια θα ρωτήσουν τους γονείς τους, «Ποιος ήταν αυτός και τι έκανε που του έφτιαξαν άγαλμα;». Άραγε αυτοί θα ξέρουν να τους απαντήσουν;