Επιμέλεια: Νίκος Ι. Καρμοίρης
Το φθινόπωρο του 1980, η λακωνική πρωτεύουσα υποδεχόταν έναν νέο, φερέλπιδα Ιεράρχη, ο οποίος έμελλε να σφραγίσει ανεξίτηλα τη σύγχρονη ιστορία του τόπου. Σήμερα, ακριβώς 46 χρόνια μετά από εκείνη την ιστορική 28η Σεπτεμβρίου του 1980, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μονεμβασίας και Σπάρτης κ.κ. Ευστάθιος αποτελεί τον αδιαμφισβήτητο πνευματικό πατέρα της Λακωνίας. Έναν Ιεράρχη του οποίου το πολυσχιδές έργο δεν μετριέται μόνο με τους αριθμούς των ιδρυμάτων που ανήγειρε ή των ναών που εγκαινίασε, αλλά κυρίως με την αστείρευτη, θυσιαστική του αγάπη, που ενσαρκώνει στο ακέραιο την προτροπή του Αποστόλου Παύλου στην επιστολή του προς Ρωμαίους: «χαίρειν μετὰ χαιρόντων, καὶ κλαίειν μετὰ κλαιόντων».
Από τη Βαλύρα Μεσσηνίας στη
Μητρόπολη Μονεμβασίας και Σπάρτης
O κατά κόσμον Κωνσταντίνος Σπηλιώτης γεννήθηκε τον Ιούλιο του 1940 στη Βαλύρα Μεσσηνίας, μέσα στη δίνη του πολέμου. Σε χρόνια δύσκολα και σκληρά γαλουχήθηκε με φτωχικά μεν μέσα, αλλά με βαθιά χριστιανική πίστη από τους πολύτεκνους γονείς του, Αθανάσιο και Παναγιώτα.
Όπως έχει εκμυστηρευτεί ο ίδιος, η σχέση του με το Ιερό Βήμα ξεκίνησε στα δέκα του χρόνια, όταν, κατά τη διάρκεια μιας Δοξολογίας, αποκόπηκε ένας κωδωνίσκος από το θυμιατό του ιερέα. «Μου είπε ένας γεροντότερος: “Πάρ’ το να το πας μέσα στο Ιερό”. Ήταν η πρώτη φορά που μπήκα και μου φάνηκε πως βρέθηκα στον ουρανό. Από τότε δεν έλειψα ποτέ», θυμάται ο Σεβασμιώτατος σε συνέντευξή του το 2015 στα «Πρόσωπα δίπλα μας».
Η αγάπη του για την Εκκλησία τον οδήγησε στη Θεολογική Σχολή Αθηνών. Παρά τις παραινέσεις να δηλώσει και άλλες σχολές, η απάντησή του ήταν κατηγορηματική: «Δεν προορίζομαι ούτε για νομικός, ούτε για φιλόλογος». Στις 12 Αυγούστου 1964, ο νεαρός θεολόγος κείρεται μοναχός στην ιστορική ΙΜ Παναγίας Βουλκάνου και την επόμενη ημέρα χειροτονείται διάκονος από τον τότε Τοποτηρητή Μεσσηνίας, Μητροπολίτη Γόρτυνος και Μεγαλοπόλεως Ευστάθιο, λαμβάνοντας το όνομά του. Δύο χρόνια αργότερα, το 1966, ακολούθησε η εις πρεσβύτερον χειροτονία του και η απονομή του οφφικίου του Αρχιμανδρίτη. Υπηρέτησε ως Ιεροκήρυκας στη Γορτυνία, πριν επιστρέψει το 1977 στη Μεσσηνία ως Πρωτοσύγκελλος στην οικεία Μητρόπολη και Ηγούμενος της Μονής Βουλκάνου.
«Δώστε μου τα χέρια σας
και πάρτε την καρδιά μου»
Ο αιφνίδιος θάνατος του Μητροπολίτη Μονεμβασίας και Σπάρτης Ιερόθεου Κυριαζόπουλου το 1980, άνοιξε τον δρόμο για τη Λακωνία. Η εκλογή του από την Ιεραρχία της Εκκλησίας της Ελλάδος, στις 28 Αυγούστου 1980, υπήρξε δραματική, καθώς ισοψήφησε στην επαναληπτική εκλογή με τον συνυποψήφιό του Αρχιμανδρίτη Μάξιμο Ξύδα, επικρατώντας τελικά –όπως ορίζει ο εκκλησιαστικός κανονισμός σε τέτοιες περιπτώσεις– λόγω πρεσβείων ιερωσύνης.
Στις 31 Αυγούστου 1980 τελέσθηκε η εις Επίσκοπον χειροτονία του Μητροπολίτη Ευσταθίου, προεξάρχοντος του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος Σεραφείμ. Σχεδόν έναν μήνα έπειτα, στις 28 Σεπτεμβρίου, η λακωνική πρωτεύουσα υποδέχθηκε τον νέο της ιεράρχη. Στις τελετές υποδοχής και ενθρόνισης του Μητροπολίτη Ευσταθίου, ο νέος Επίσκοπος εκφώνησε τη φράση που έμελλε να γίνει το συμβόλαιο τιμής του με τον λαό της Μητρόπολης: «Μέχρι χθες ήμουν Μεσσήνιος, από σήμερα είμαι Σπαρτιάτης! Ήρθα στη Σπάρτη, όχι απλά για να ζήσω μαζί σας, αλλά για να δώσω ακόμη και το αίμα μου και να πεθάνω εδώ. Δώστε μου τα χέρια σας και πάρτε την καρδιά μου!».
Από εκείνη την ημέρα, ο Δεσπότης και ο λαός συμπορεύτηκαν. Μια συμπόρευση που απέδωσε πλούσιους πνευματικούς και κοινωνικούς καρπούς για την περιοχή.
«Οικοδομώντας» την τοπική Εκκλησία
Το εκκλησιαστικό και πνευματικό του έργο υπήρξε πολυδιάστατο. Στα 46 χρόνια της ποιμαντορίας του, ο κ. Ευστάθιος ολοκλήρωσε το Επισκοπείο, εγκαινίασε τον ΙΝ Αγίου Νικολάου στη Σπάρτη, καθώς και άλλους 204 ναούς, ενώ χειροτόνησε περισσότερους από 170 νέους κληρικούς και εγκαίνιασε 30 νέες ιερατικές στέγες, εξασφαλίζοντας αξιοπρεπή διαβίωση στις ιερατικές οικογένειες.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στον μοναχισμό. Επί των ημερών του ανακαινίστηκαν ριζικά οι Ιερές Μονές Αγίων Τεσσαράκοντα Μαρτύρων, Αγίων Αναργύρων Πάρνωνα και Παναγίας Ιέρακα. Αναστηλώθηκε η Μονή Γόλας, αναβίωσε η Μονή του Αγίου Ιωάννη Θεολόγου στον Χάρακα και λειτούργησε η νέα ΙΜ του Οσίου Θωμά του εν Μαλεώ. Ιστορική θεωρείται και η πρωτοβουλία του, το 2021, για την έκδοση Διαπιστωτικής Πράξης από την Ιερά Σύνοδο, η οποία αναγνώρισε τη σύσταση έξι ιστορικών, αλλά ερειπωμένων Ιερών Μονών της Λακωνίας, ανοίγοντας τον δρόμο για τη μελλοντική τους αναβίωση.
Η οργανωτική του δεινότητα και η σύνεσή του δεν περιορίστηκαν στα στενά όρια της οικείας Μητρόπολης, καθώς η Ιερά Σύνοδος του εμπιστεύτηκε την προεδρία κρίσιμων επιτροπών, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζει η Εκκλησιαστική Κεντρική Υπηρεσία Οικονομικών επί σειρά ετών.
Αξιοσημείωτο είναι, επίσης, ότι κατέχει ένα μοναδικό ρεκόρ στην εκκλησιαστική επικράτεια, έχοντας διατελέσει επτά φορές Τοποτηρητής σε χηρεύουσες Μητροπόλεις: δύο φορές στις Μητροπόλεις Κυθήρων (1997-1998, 2005), και Γόρτυνος & Μεγαλοπόλεως (2006 και 2021-2022) και από μία στις Μητροπόλεις Μεσσηνίας (2007), Μάνης (2018) και Μαντινείας & Κυνουρίας (2023-2024).
Επιστέγασμα της εκκλησιαστικής του διακονίας αποτέλεσε η πρόσφατη αγιοκατάταξη του Εθνομάρτυρα Μητροπολίτη Λακεδαιμονίας Ανανίου Λαμπάρδη, για την οποία μερίμνησε προσωπικά, ανεγείροντας άμεσα και τον ομώνυμο ναό στον προαύλιο χώρο του Διοικητηρίου Λακωνίας στη Σπάρτη, τον οποίο ευλόγησε ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος κατά την ιστορική επίσκεψή του στη Σπάρτη στις 26 Νοεμβρίου 2024.
Ένας «πολύτεκνος» Ιεράρχης
Εξίσου σημαντικό είναι το κοινωνικό και φιλανθρωπικό του έργο, αποτυπώνοντας το όραμά του για μια συμπεριληπτική κοινωνία, καθώς σήμερα στην οικεία Μητρόπολη λειτουργούν δώδεκα ευαγή ιδρύματα.
«Οι παντρεμένοι, όταν αποκτήσουν το πρώτο τους παιδί, λένε “η άνοιξις της ζωής μου”. Εγώ, λοιπόν, λέω ότι το πρώτο μου παιδί είναι το Άσυλο Ανιάτων», έχει εξομολογηθεί ο ίδιος σε συνέντευξή του. Το Ίδρυμα αποτελεί πρότυπο σε πανελλήνιο επίπεδο και διαρκώς επεκτείνεται, περιθάλποντας σήμερα περίπου εκατό συνανθρώπους μας. Παράλληλα, κατά τον μισό σχεδόν αιώνα αρχιερατικής διακονίας, προχώρησε στον τριπλασιασμό του Γηροκομείου Σπάρτης, την ανέγερση του Ιδρύματος «Ο Άγιος Αθανάσιος» στη Νεάπολη, του Ιδρύματος «Η Αγία Παρασκευή» στους Μολάους και του υπερσύγχρονου Ιδρύματος «Άγιος Χαράλαμπος» στην Ελίκα. Δημιούργησε Σχολή για ΑμεΑ, το πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι», Βρεφονηπιακούς Σταθμούς σε Σπάρτη και Μονεμβάσια, και το Γενικό Φιλόπτωχο Ταμείο που λειτουργεί «αθόρυβα» συνδράμοντας εκατοντάδες ευπαθή νοικοκυριά.
Όλα αυτά τα έργα, όπως τονίζει ο Σεβασμιώτατος, δεν χτίστηκαν από κάποιον αμύθητο εκκλησιαστικό πλούτο, αλλά από το φιλότιμο του λαού, των αποδήμων Λακώνων και ιδρυμάτων όπως το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. «Η περιουσία της Εκκλησίας είναι η καρδιά κάθε πιστού», αναφέρει χαρακτηριστικά ο ίδιος.
Επένδυση στη νεολαία και τον πολιτισμό
«Όποιος σήμερα έχει τα νιάτα μαζί του, θα έχει και το αύριο. Η καλύτερη επένδυση είναι όταν τα χρήματα διατίθενται για τη νεολαία». Πιστός σε αυτή τη φιλοσοφία, ο Ποιμενάρχης ίδρυσε 28 ενοριακά Κέντρα Νεότητας, ανέπτυξε τα Κατηχητικά και δημιούργησε τις Νεανικές Κατασκηνώσεις στην Ταϋγέτη και το Παλαιόκαστρο Νεαπόλεως.
Υπήρξε στυλοβάτης και αρωγός στην ίδρυση των Πανεπιστημιακών Σχολών στη Σπάρτη, παραχωρώντας μάλιστα για μια δεκαετία, δωρεάν, το κτίριο της «Στέγης Νεότητος» για τις ακαδημαϊκές δραστηριότητες των νεοσύστατων σχολών. Πρωτοπόρησε, ιδρύοντας Σχολή Γονέων από το 1983 και Κέντρο Εθελοντικής Αιμοδοσίας, σε εποχές που τέτοιες δομές ήταν άγνωστες στην ελληνική ύπαιθρο.
Στον πολιτιστικό τομέα, ίδρυσε τον Ραδιοφωνικό Σταθμό της Ιεράς Μητροπόλεως στους 88,8 fm, και την Εκκλησιαστική Βιβλιοθήκη, καθώς και τις Σχολές Βυζαντινής Μουσικής «Πέτρος ο Πελοποννήσιος» και Αγιογραφίας «Φώτης Κόντογλου», οι οποίες πλέον συστεγάζονται σε υπερσύγχρονο ιδιόκτητο κτίριο. Κορωνίδα του πολιτιστικού του έργου αποτελεί το Μουσείο Εκκλησιαστικής Τέχνης, στο οποίο διασώζονται και εκτίθενται ιερά κειμήλια και εικόνες από τη φθορά και τους αρχαιοκάπηλους.
Ο Μητροπολίτης, άλλωστε, ήδη από τα πρώτα χρόνια της ποιμαντορίας του είχε ενδιαφερθεί για τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης. Αξιοσημείωτο είναι πως το 1983 ανακίνησε το θέμα της αξιοποίησης του Ιστορικού Αρχείου Σπάρτης και προσέφερε βοήθεια και στέγη για την ενεργοποίηση του Αρχείου, το οποίο λειτούργησε με εποπτική επιτροπή της οποίας πρόεδρος ήταν ο ίδιος. Η προσπάθεια αυτή αποτέλεσε τη βάση των «Γενικών Αρχείων του Κράτους - Αρχείων Ν. Λακωνίας», όπως μετονομάστηκε το Αρχείο με τον νόμο 1946/1991.
Ο ίδιος, εξάλλου, υπήρξε πάντοτε άνθρωπος των Γραμμάτων, έχοντας συγγράψει συνολικά 40 βιβλία, ενώ μερίμνησε παράλληλα για την επί σειρά ετών έκδοση του εμβληματικού εκκλησιαστικού περιοδικού «Όσιος Νίκων ο Μετανοείτε».
Η φανέλα με το «9»
Μία ξεχωριστή στιγμή, που αποδεικνύει την εγγύτητα του Μητροπολίτη Ευσταθίου με τη νεολαία, καταγράφηκε τον Μάιο του 2015, στο πλαίσιο του «Φιλικού Αγώνα Αγάπης» μεταξύ του ΠΑΟ Κοκκινόραχης και της Μεικτής Ομάδας των Κατηχητικών της Μητρόπολης, που διεξήχθη στο Δημοτικό Στάδιο Σπάρτης. Ήταν η πρώτη φορά στα χρονικά που ο Μητροπολίτης βρέθηκε στις κερκίδες ενός γηπέδου για να παρακολουθήσει ποδοσφαιρική αναμέτρηση, μια παρουσία που ενθουσίασε φιλάθλους και αθλητές.
Θέλοντας να τον τιμήσει για το τεράστιο ανθρωπιστικό του έργο, η ομάδα του ΠΑΟ Κοκκινόραχης του επεφύλασσε μία ιδιαίτερη έκπληξη στο ημίχρονο. Τα μέλη του Σωματείου τού προσέφεραν μια ποδοσφαιρική φανέλα του συλλόγου, η οποία ανέγραφε στην πλάτη τον αριθμό «9». Η επιλογή του αριθμού κάθε άλλο παρά τυχαία ήταν, καθώς συμβόλιζε τα εννέα ευαγή Ιδρύματα που λειτουργούσαν εκείνη την περίοδο υπό τη σκέπη της Μητρόπολης Μονεμβασίας και Σπάρτης, για την ενίσχυση των οποίων διατέθηκαν εξ ολοκλήρου τα έσοδα εκείνου του αγώνα.
Καθολική αναγνώριση
και ακαδημαϊκές διακρίσεις
Το πολυετές και πολυδιάστατο πνευματικό, κοινωνικό και φιλανθρωπικό έργο του Σεβασμιωτάτου έχει τύχει ευρείας και καθολικής αναγνώρισης. Μεταξύ άλλων, τον Μητροπολίτη Ευστάθιο έχουν τιμήσει κατ’ επανάληψη η Τοπική Αυτοδιοίκηση, και πλήθος φορέων και συλλογικοτήτων. Κορυφαία στιγμή της τοπικής αναγνώρισης αποτέλεσε η 29η Μαΐου 2018, όταν ο Δήμος Σπάρτης τον ανακήρυξε Επίτιμο Δημότη, παρουσία του τότε Προέδρου της Δημοκρατίας, Προκόπη Παυλόπουλου. Η πολύτιμη προσφορά του, ωστόσο, ανταμείφθηκε και με ύψιστες ακαδημαϊκές τιμές· το 2006 αναγορεύτηκε Επίτιμος Διδάκτωρ της Σχολής Επιστημών Ανθρώπινης Κίνησης και Ποιότητας Ζωής του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, ενώ το 2019 έλαβε τον αντίστοιχο τιμητικό τίτλο από το Τμήμα Πληροφορικής του Πανεπιστημίου Πειραιώς.
Η διεκδίκηση του Αρχιεπισκοπικού Θρόνου το 2008
Τον Φεβρουάριο του 2008, μετά την κοίμηση του Αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου, ο Μητροπολίτης Ευστάθιος διεκδίκησε τον Αρχιεπισκοπικό Θρόνο. Κατά την Έκτακτη Ιερά Σύνοδο έλαβε 26 ψήφους στον πρώτο γύρο και 27 στον δεύτερο, καταλαμβάνοντας τη δεύτερη θέση, πίσω από τον Μητροπολίτη Θηβών και Λεβαδείας κ. Ιερώνυμο.
Στη Λακωνία, η ενδεχόμενη εκλογή του προκαλούσε ανάμεικτα συναισθήματα· αν και ο κόσμος τον ήθελε για Αρχιεπίσκοπο, κυριαρχούσε παράλληλα ένας βαθύς φόβος πως θα αποχωρίζονταν τον αγαπημένο τους Ποιμενάρχη. Ο ίδιος, με το γνωστό πνευματικό του ύφος, ερμήνευσε το αποτέλεσμα της διαδικασίας ως «θέλημα Θεού», για να μην αποκοπούν οι σχέσεις του με το πνευματικό του ποίμνιο. Έκτοτε, σε ερωτήσεις για το αν θα διεκδικούσε ξανά το αρχιεπισκοπικό αξίωμα σε μια ενδεχόμενη νέα μελλοντική εκλογή, τονίζει πως «μία φορά αρκεί» και ότι δεν θα ήθελε να ξαναπικράνει τους Λάκωνες, επισφραγίζοντας οριστικά τον άρρηκτο, ισόβιο δεσμό του με την τοπική κοινωνία.
Ο Ιεράρχης της «ανοιχτής πόρτας»
Παρά το ογκώδες έργο του, ο Μητροπολίτης Ευστάθιος παραμένει πάνω απ’ όλα ένας γνήσιος πνευματικός πατέρας. Ο ίδιος εξομολογείται πως οι πιο συγκλονιστικές στιγμές της ζωής του δεν είναι οι βραβεύσεις ή τα εγκαίνια, αλλά η ώρα της Θείας Λειτουργίας, όταν «βρίσκεται μεταξύ ουρανού και γης».
Απέναντι στην κριτική στέκεται με μνημειώδη στωικότητα. «Όταν κάνεις το καλό, μην περιμένεις απαραίτητα να βρεις καλό. Αν ακούσουμε καλά λόγια λέμε “δόξα σοι ο Θεός”. Ό,τι καλό κάνουμε ανήκει στον Θεό. Σε εμάς ανήκουν οι αδυναμίες», σημειώνει, κρατώντας διαχρονικά την πόρτα του γραφείου του ανοιχτή, για οποιονδήποτε τον έχει ανάγκη.
Σήμερα, 46 χρόνια μετά από εκείνη την ιστορική ενθρόνιση της 28ης Σεπτεμβρίου 1980, η υπόσχεσή του να αφιερωθεί στον τόπο, έχει εκπληρωθεί στο ακέραιο. Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μονεμβασίας και Σπάρτης κ.κ. Ευστάθιος δεν έχτισε απλώς ιδρύματα, αλλά μετουσίωσε την τοπική Εκκλησία σε συνώνυμο της ανιδιοτελούς αγάπης προς τον πλησίον.
| Από την εβδομαδιαία έντυπη έκδοση «Λακωνικός Τύπος Plus+»
> Κυκλοφορεί κάθε Δευτέρα στα περίπτερα και στην πόρτα σας.
