Γκρίζα «σύννεφα» ενστάσεων και προειδοποιήσεων σκιάζουν τον αρχαιολογικό ορίζοντα της Λακεδαίμονος, καθώς οι τοποθετήσεις εξεχουσών προσωπικοτήτων της επιστήμης και της δικαιοσύνης, έρχονται να γεννήσουν προβληματισμό και ερωτήματα. Στο επίκεντρο βρίσκεται η κραυγαλέα πια απαξίωση και αμέλεια για ανάδειξη του κορυφαίου Μυκηναϊκού Κέντρου της Πελλάνας, την ίδια ώρα που η ανασκαφική δραστηριότητα στον Άγιο Βασίλειο Ξηροκαμπίου δέχεται σοβαρά επιστημονικά βέλη, με την επίσημη θέση περί ανακάλυψης ανακτορικού συγκροτήματος να τίθεται εν αμφιβόλω.
Δύο ηχηρές παρεμβάσεις, από διαφορετική αφετηρία, αλλά με κοινό παρονομαστή την έγνοια και την αφοσίωση στην ιστορία και τον αρχαιολογικό πλούτο τής Λακεδαίμονος, σε συνδυασμό με το επιχείρημα της αποκατάστασης των πραγματικών -κατά τους ισχυρισμούς- δεδομένων, έρχονται να ταράξουν τα λιμνάζοντα ύδατα.
Από τη μία, ο σπουδαίος ανασκαφέας της Πελλάνας και Επίτιμος Έφορος Αρχαιοτήτων Σπάρτης, Καθηγητής Θεόδωρος Γ. Σπυρόπουλος, εξαπολύει πύρινους μύδρους, καταγγέλλοντας μια «επιστημονική παρωδία» γύρω από τα ευρήματα στο Ξηροκάμπι συναρτήσει του μνημείου στην Πελλάνα. Από την άλλη, ο Επίτιμος Αρεοπαγίτης, Ευάγγελος Ανδριανός, με αναφορά του, στηλιτεύει την κρατική αδιαφορία και κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την απειλή αφανισμού των αρχαιολογικών θησαυρών της Πελλάνας.
Ευθεία αμφισβήτηση Σπυρόπουλου
για το «ανακτορικό συγκρότημα» στο Ξηροκάμπι
Η αρχή του νήματος των αποκαλύψεων ξετυλίγεται μέσα από τα λόγια του ανθρώπου που ταύτισε τη ζωή και την επιστημονική του διαδρομή με τα σπλάχνα της λακωνικής γης, φέρνοντας στο «φως» με τη μακρόχρονη, επίμονη σκαπάνη του το μνημειώδες ανακτορικό κέντρο της Μυκηναϊκής Πελλάνας. Ο Καθηγητής Θεόδωρος Γ. Σπυρόπουλος, παίρνοντας αφορμή από πρόσφατες επιστημονικές συναντήσεις, δεν μασά τα λόγια του και προβαίνει σε μια καταγγελία που προκαλεί αίσθηση, σημειώνοντας χαρακτηριστικά: «Επ’ ευκαιρία του Μυκηναιολογικού Συνεδρίου στην Αθήνα προς τιμήν του διαπρεπούς Καθηγητού, συνεργάτου και φίλου Jack Davis, ένας εκ των συνέδρων παρουσιάζει τις “σκέψεις” του, όπως ανακοινώθηκε στο πρόγραμμα του συνεδρίου, για τη φερόμενη ανακάλυψη και μερική αποκάλυψη του Μυκηναϊκού Ανακτόρου της Λακωνίας στον Άγιο Βασίλειο Ξηροκαμπίου, όπως διατείνεται και τεράστια πινακίδα των Υπηρεσιών του Υπουργείου Πολιτισμού, που τοποθετήθηκε μπροστά από τον μεγαλειώδη Βασιλικό λαξευτό τάφο της Λακεδαίμονος (Πελλάνα) τον οποίο οι ίδιοι κατέχωσαν!
Τώρα εκάλυψαν και τα ευρήματά τους στον Άγιο Βασίλειο και οι κάτοικοι του Ξηροκαμπίου και της Λακωνίας απαιτούν την πλήρη αποκάλυψή τους! Δυστυχώς τίποτα δεν παρουσιάστηκε στη Διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία».
«Η εσχάτη πλάνη»
Η υποβάθμιση της Πελλάνας και η ανάδειξη του Αγίου Βασιλείου ως ανακτορικού κέντρου, αποτελεί για τον έγκριτο αρχαιολόγο μια ασυγχώρητη εκτροπή. Αναλύοντας τις λεπτομέρειες των όσων υποστηρίζει, ο κ. Σπυρόπουλος κάνει λόγο για «εσχάτη πλάνη» και υπογραμμίζει με νόημα: «Όσοι όμως συνέπραξαν στην αδιέξοδη γι’ αυτούς επιχείρηση αφαίρεσης και μεταφοράς ευάριθμων θραυσμάτων πινακίδων Γραμμικής Γραφής Β΄ από την Λακεδαίμονα (Πελλάνα) στον λοφίσκο “Άγιος Βασίλειος” Ξηροκαμπίου Λακωνίας θα υποστούν τις συνέπειες μιας αδόκητης επιστημονικής παρωδίας.
Παρά την πρόωρη και μανιώδη σπουδή τους να υποβαθμίσουν την ανακάλυψη και αποκάλυψη του Πρωτοϊστορικού Ανακτορικού Κέντρου της Λακεδαίμονος, βαφτίζοντας ένα άσημο οικισμό στο μέσο της κάτω κοιλάδας του Ευρώτα, άνυδρο, ατείχιστο, χωρίς Μέγαρο και Βασιλικό Νεκροταφείο σαν “ανακτορικό συγκρότημα”, οφείλουν τώρα πιεζόμενοι από την τοπική κοινωνία, από παράγοντες και βουλευτές της Λακωνίας και από τη σιωπηρή (μέχρι στιγμής) αμφισβήτηση ή επιφύλαξη της Ακαδημαϊκής Κοινότητας να συνεχίσουν τις ανασκαφές του πολυθρύλητου κατορθώματός τους και να παράσχουν αποδείξεις περί του χώρου, στον οποίο βρέθηκαν τα θραύσματα των πινακίδων (το Contex), τα οποία, όπως ανακοίνωσαν αρχικά ήσαν διάσπαρτα στους αγρούς».
Ο Καθηγητής Σπυρόπουλος προκαλεί ανοιχτά τους ανασκαφείς του Ξηροκαμπίου να αναμετρηθούν με τα αδιάψευστα, όπως υποστηρίζει, στοιχεία του εργαστηριακού ελέγχου και της ίδιας της αρχαιολογικής πραγματικότητας, συμπληρώνοντας: «Ένας έλεγχος της χημικής και άλλης σύστασης του πηλού των θραυσμάτων θα καταδείξει τον τόπο προέλευσής τους και αυτό απαιτεί η στοιχειώδης επιστημονική εντιμότητα. Ένα μικρό θραύσμα πινακίδος φυλλοειδούς σχήματος από τις ανασκαφές μας στην Λακεδαίμονα έχει απεικονισθεί στο τρίτομο σύγγραμμά μου ΛΑΚΕΔΑΙΜΩΝ, Αθήνα 2013. Κατ’ αντιδιαστολή προς τον πενιχρό οικισμό στον λόφο που φέρει το όνομα του Θεολόγου και Ελληνιστή Αγίου τα λείψανα του οποίου είναι κατά το ήμισυ Μυκηναϊκής και κατά τα υπόλοιπα της Μεσσοελλαδικής περιόδου, τα οποία εκάλυψαν οι ανασκαφείς του η Λακεδαίμων έχει όλα όσα προσδιώρισε ο Jeremy Rutter στο Supplementum της American Jurnal of Archeology (AJA), ως αναγκαία προαπαιτούμενα για κατακύρωση ενός κέντρου ως Ανακτόρου, ήτοι Ακρόπολη με Κυκλώπειο Τείχος, Μέγαρο, Υπόγεια Πηγή εντός του τείχους (“Περσεία”) και οργανωμένο Βασιλικό Νεκροταφείο».
«Η αλήθεια καταδιώκει τους βιαστές της»
Και καταλήγει ο Καθηγητής: «Όταν εκλήθησαν οι ανασκαφείς να παρουσιάσουν τα ευρήματα και τα επιχειρήματά τους σε τοπικό τηλεοπτικό σταθμό απάντησαν: “Όχι δεν επιτρέπεται”! Η ζωή συνεχίζεται, αλλά και η αλήθεια καταδιώκει τους βιαστές της. Γιατί σιωπά αιδημόνως η έν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία που πατρονάρησε την ανασκαφή στο Ξηροκάμπι; Ποιος είχε την λαμπρή ιδέα να ανακαλύψει εκεί “ανακτορικό συγκρότημα”; Αναμένουμε απαντήσεις, όλη η Λακωνία τις απαιτεί, είναι θέμα τιμής απέναντι στην παράδοσή της, αλλά και ζήτημα ευθύνης της Πολιτείας και του επιστημονικού κόσμου».
Κραυγή αγωνίας από έναν Αρεοπαγίτη:
«Επιβάλλεται η άμεση έναρξη
του έργου αποκαταστάσεως της Πελλάνας»
Τη σκυτάλη της διεκδίκησης και της βαθιάς ανησυχίας παίρνει ένας ανώτατος λειτουργός της Δικαιοσύνης, ο οποίος με το κύρος και τη νηφαλιότητα του θεσμικού του ρόλου, στρέφει το βλέμμα του προς την Πολιτεία. Ο Επίτιμος Αρεοπαγίτης, Ευάγγελος Ανδριανός, από το γειτονικό Καστόρι, έρχεται να αναδείξει με τον πλέον ανάγλυφο τρόπο την κατάσταση που επικρατεί στην Πελλάνα, θέτοντας προ των ευθυνών τους την ηγεσία του Υπουργείου Πολιτισμού και την Αρχαιολογική Υπηρεσία.
Σε κείμενό του που απέστειλε στον «ΛΤ», ο κ. Ανδριανός εκφράζει την ισχυρή ανησυχία του για το γεγονός ότι ένα τέτοιο μνημείο παγκόσμιας εμβέλειας παραμένει εγκλωβισμένο στην αφάνεια και την ανυποληψία, δηλώνοντας επί λέξει: «Κατά τήν πρόσφατη ἐπίσκεψη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καί τῆς Ὑπουργοῦ Πολιτισμοῦ κ. Μενδώνη στή Λακωνία, ἐκτός ἀπό τή μεγάλη συζήτηση γιά τό Μυστρᾶ, ἔγινε λόγος γιά τό ἀρχαῖο Θέατρο, τούς ναούς τοῦ Ἀπόλλωνος καί τῆς Ὀρθίας Ἀρτέμιδος, ἀλλά δέν ἔγινε κανένας λόγος γιά τή μυκηναϊκή Πελλάνα. Ὑπάρχουν ἐκεῖ τά στοιχεῖα ἀπό τά ὁποῖα ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ Πελλάνα ἦταν ἕνα ἀπό τά κέντρα τοῦ μυκηναϊκοῦ πολιτισμοῦ: 1.Ἀκρόπολη ἐπί ὑψώματος προστατευμένη μέ κυκλώπιο τεῖχος 2.Βασιλικό νεκροταφεῖο μέ βασιλικούς τάφους παρόμοιους μέ τούς θολωτούς τάφους τῶν Μυκηνῶν καί τῆς Πύλου, ἀλλά λαξευτούς, καί ἄλλους κιβωτιόσχημους τάφους. 3.Ὑπόγειο ὑδραγωγεῖο πού νά ἐφοδιάζη τήν ἀκρόπολη μέ νερό σέ περίπτωση πολιορκίας καί 4.Μέγαρο ὅπως αὐτό πού περιγράφεται ἀπό τόν Ὅμηρο καί ἄλλες ἐγκαταστάσεις γιά νά λειτουργῆ τό ὅλο συγκρότημα ὡς διοικητικό κέντρο. Ἀπό τά στοιχεῖα αὐτά ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ Πελλάνα ἔχει μεγαλύτερη σημασία ἀπό τό Θέατρο καί τούς ναούς τοῦ Ἀπόλλωνος καί τῆς Ὀρθίας Ἀρτέμιδος».
Η σύγκριση που επιχειρεί ο πρώην ανώτατος δικαστικός λειτουργός είναι καταλυτική, όμως η πραγματικότητα που περιγράφει στη συνέχεια αποτυπώνει με μελανά χρώματα την εικόνα του αρχαιολογικού χώρου. Η Πελλάνα, αντί για κοιτίδα πολιτισμού και πόλος έλξης, εμφανίζεται παραδομένη στη φθορά και στους επίδοξους λεηλάτες, όπως επισημαίνει με έμφαση ο κ. Ανδριανός: «Παρ᾽ ὄλα αὐτά, ὁ ἀρχαιολογικός χῶρος τῆς Πελλάνας ἔχει ἐγκαταλειφθῆ πλήρως. Οἱ τάφοι ἔχουν συλληθῆ ἐδῶ καί πάρα πολλά χρόνια καί σ’ αὐτούς βρίσκουν καταφύγιο τά ζῶα πού βόσκουν στήν περιοχή. Ἡ πρόσβαση στούς τάφους ἔχει ἀποκλεισθῆ τελείως ἀπό βάτα καί θάμνους. Τά πάρα πολλά καί σημαντικώτατα ἄλλα στοιχεῖα πού ἔχουν ἀνακαλυφθῆ τά τελευταῖα χρόνια, ἡ Ἀρχαιολογική Ὑπηρεσία δέν τά ἔχει ἀναδείξη, ἀλλά τά ἔχει σκεπάσει μέ στέγαστρα καί ἐπιχωμάτωση.
Ἐπιβάλλεται ἡ ἄμεση ἔναρξη τοῦ ἔργου ἀποκαταστάσεως καί ἀναδείξεως τοῦ ἀρχαιολογικοῦ χώρου τῆς Πελλάνας γιά νά μή καταστραφοῦν αὐτά πού, ἐνῶ ἔμειναν ἀσφαλισμένα ἐπί τρεῖς χιλιάδες χρόνια στά βάθη τῆς γῆς, τώρα κινδυνεύουν νά χαθοῦν τελείως καί νά γίνουν λεία τῶν ἀρχαιοκαπήλων οἱ ὁποῖοι ἔκαναν ἤδη τήν ἐμφάνισή τους. Ἀλλά καί γιά τόν ἐπί πλέον λόγο, ὅτι ἡ ἀνάδειξη καί ἡ προσβασιμότητα τοῦ ἀρχαιολογικοῦ χώρου τῆς Πελλάνας θά συμβάλη στήν ἀνάδειξη ἑνός μοναδικοῦ Ἱστορικοῦ Συμπλέγματος πού ἀποτελοῦν οἱ τρεῖς περίοδοι τῆς ἱστορίας μας, ἡ “Μυκηναϊκή” μέ τήν Πελλάνα, ἡ “Κλασική” μέ τή Σπάρτη καί ἡ “Βυζαντινή” μέ τό Μυστρᾶ, πού καλύπτει τήν Ἑλληνική Ἱστορία μέχρι τῶν παρυφῶν τῆς Προϊστορίας», καταλήγει ο Ευ. Ανδριανός.
