Σφαγή, ομαδική εκτέλεση, αντίποινα η ολοκαύτωμα; Πως μπορεί κάποιος να βάλει ταμπέλα σε αυτό που έγινε στα Καλάβρυτα στις 13-12-1943; Ποίος φταίει για αυτό που έγινε ή τέλος πάντων ποίος είναι ο ηθικός αυτουργός του εγκλήματος;
Μήπως υπήρξαν συγκυρίες οι οποίες και οδήγησαν την 117η μεραρχία καταδρομών να διαπράξει το έγκλημα σε βάρος του ανδρικού πλυθησμού των Καλαβρύτων;
Υπήρξαν μήπως ευθύνες εκ μέρους των Ελλήνων; Ποτέ δεν θα μάθουμε την αλήθεια!
Όπως όμως και να ονομαστεί, όποιος και αν είναι πραγματικά ο ένοχος, αυτό δεν αλλάζει τις περιγραφές των γυναικών, οι οποίες επι μέρες προσπαθούσαν να θάψουν τους νεκρούς τους σκάβωντας με τα ίδια τους τα χέρια την παγωμένη γη.
Ας δούμε όμως τι πραγματικά έγινε εκείνο τον Δεκέμβρη του '43.
Η ιστορία ξεκινάει εκεί γύρω στον Οκτώβρη του ίδιου έτους, όταν απόσπασμα 100 περίπου ατόμων, Αυστριακών, Ουκρανών, Ρουμάνων, διότι αυτή ήταν η σύνθεση της μεραρχίας αυτής, έχει αναπτυχθεί στην περιοχή βιαστικά και χωρίς ασυρμάτους, λόγω της εκτεταμένης δράσης αντάρτικών ομάδων της περιοχής, φοβούμενη η γερμανική διοίκηση τη διακοπή της οδικής και σιδηροδρομικής επικοινωνίας Πάτρας-Κορίνθου-Τρίπολης.
Στη μάχη της Κερπινής που ακολουθεί το απόσπασμα σχεδόν στο συνολό του αιχμαλωτίζεται απο σώμα ανταρτών της περιχής του Χελμού με διοικητή τον σμήναρχο Μίχο, βοηθούμενο απο κατοίκους των γύρω χωριών.
Ανάμεσα στους αιχμαλώτους υπάρχουν και τρείς αυστριακοί τραυματίες που η μοίρα τους οδηγεί στο πρόσφατα δημιουργημένο νοσοκομείο απο τον γιατρό του ΕΛΑΣ Παυλόπουλο, στην θέση που βρισκόταν το ξενοδοχείο «Παράδεισος», ειρωνεία της τύχης για όλους!
Ο Παυλόπουλος φαίνεται να παίζει έναν σημαντικο ρόλο στην εξέλιξη των γεγονότων παρ' όλο που ο ίδιος αρνείται κάθε ανάμειξή του στη δολοφονία των τριών αυστριακών. Επίσης δηλώνει οτι η δολοφονία των αυστριακών, καθώς και η εκτέλεση των υπολοίπων αιχμαλώτων δεν έπαιξε σημαντικό ρόλο στην μετέπειτα εκδικητική στάση των Γερμανών, δηλαδή εννοεί οτι οι Γερμανοί είχαν πάρει εκ των προτέρων την αποφασή τους για τα Καλάβρυτα.
Ένα άλλο πρόσωπο που παίζει σημαντικό ρόλο στην ιστορία είναι ένας Θεοδωρακόπουλος (Κριαράς) ο οποίος, ενώ ειχε πάρει εντολή εκτέλεσης των αιχμαλώτων, αυτός και η ομάδα του αρνήθηκαν να την εκτελέσουν και μάλιστα ο ίδιος φεύγει για το χωριό του, προφανώς διαισθανόμενος το κακό που έρχεται.
Την εκτέλεση αναλαμβάνει ο Χ. Στασινόπουλος και στον τόπο τους οδηγεί ο Ανδρούτσος (Κολοκοτρώνης).
Κομβικό σημείο και παράλληλα ενδεικτικό της ιστορίας είναι η διαπραγμάτευση στην οποία συμμετείχαν ο δήμαρχος Αιγίου Α. Καζάνης, ο δικηγόρος Π. Μεντζελόπουλος και δυο παπάδες απεσταλμένοι του Θεόκλητου Παναγιωτόπουλου τότε επισκόπου Αιγιαλείας και μετέπειτα αρχιεπισκόπου.
Ο σμήναρχος Μίχος εκ μέρους του ΕΛΑΣ διατηρεί άριστες σχέσεις με τον Θεόκλητο, αλλά ο δεύτερος όταν τον παρακαλούν να ηγηθεί της διαπραγμάτευσης, αρνείται!
Η αντιπροσωπεία φεύγει με απειλές και στην επιστροφή της δεύτερη φορά, οι αντάρτες παρουσιάζουν ονομαστικό κατάλογο απελευθέρωσης απο τα στρατόπεδα συγκέντρωσης με αντάλλαγμα την απελευθέρωση τωναιχμαλώτων.
Υπάρχει η φήμη οτι ανάμεσα στα ονόματα βρίσκεται και του Ζαχαριάδη!
Η διαπραγμάτευση πέφτει στο κενό και τώρα πια οι γερμανοί με τη βοήθεια γερμανοντυμένων ελλήνων μπαίνουν στα Καλάβρυτα.
Οι εγγλέζοι που ειναι απομονωμένοι κάπου στην Αχαϊα δεν ενοχλούνται καθόλου απο τους γερμανούς!
Είναι γνωστό οτι υπάρχει μια περίεργη, εσκεμμένη και άμεση σχέση ανάμεσα στα γεγονότα, Εγγλέζους της συμμαχικής αποστολής, Έλληνες αξιωματικούς, της εκκλησίας και των Γεμανών.
Οχετός, βόθρος, σάπια φρούτα σε τελάρα, μπήκαν ολα μαζί στο ντουλάπι της ιστορίας και έμειναν θαμμένα εκεί για πάντα, ενα ντουλάπι που αν κάποιος δοκιμάσει να το ανοίξει για να μάθει την αλήθεια, τρομάζει, και αν προλάβει γρήγορα και το κλείσει, έχει καλώς, αλλιώς χύνονται κάτω ονόματα και πράξεις ανθρώπων έτσι ακατάσχετα όπως ένα ντουλάπι που το έχεις γεμάτο και άναρχα τακτοποιημένο.
Η αλήθεια όμως μένει και είναι μία, οτι για πολύ καιρό στην εκκλησία των Καλαβρύτων απο δεξιά έβλεπες άδεια τα στασίδια και απο αριστερά ο τόπος γεμάτος με γυναικεία μαύρα μαντήλια. Αυτή είναι η αλήθεια που μένει, την άλλη την παίρνει κανείς μαζί του όταν φεύγει από τη ζωή.