Σε ροή βρίσκονται οι εργασίες για την επέκταση και τον εκσυγχρονισμό του υφιστάμενου Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης, ενός από τα ιστορικότερα εκθετήρια της Ελλάδας, που ιδρύθηκε πριν από 150 χρόνια, το 1875. Το έργο υλοποιείται με χρηματοδότηση από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) μέσω σύμβασης δωρεάς προς το Ελληνικό Δημόσιο και τελεί υπό την επίβλεψη του Υπουργείου Πολιτισμού.
Οι εικόνες που κατέγραψε ο φακός του «ΛΤ» καταγράφουν ένα εργοτάξιο σε διαρκή λειτουργία, όπως διαπιστώνουν καθημερινά δεκάδες περαστικοί. Έχουν ήδη πραγματοποιηθεί εκτεταμένες εκσκαφές στο ανατολικό τμήμα του οικοπέδου, επί της οδού Αγίου Νίκωνος, όπου έχουν κατεδαφιστεί οι παλαιές αποθήκες, και τοποθετούνται οπλισμοί για τη μελλούμενη υπόγεια κατασκευή. Για τις ανάγκες των εργασιών, εδώ και αρκετό διάστημα, έχει αποκλειστεί η στάθμευση οχημάτων, εκατέρωθεν της οδού, στο τμήμα Ευαγγελιστρίας-Λυκούργου.
Ήδη διενεργείται η εκτέλεση βαθιών θεμελιώσεων, ενώ η παρουσία τεχνικού προσωπικού και μηχανημάτων έργου (όπως γεωτρύπανο, φορτωτής, μπετονιέρα κ.α.), επιβεβαιώνουν τη συνεχή πρόοδο του πρότζεκτ. Σύμφωνα με πληροφορίες, το χρονοδιάγραμμα υλοποιείται εντός του προκαθορισμένου πλαισίου.
Το όραμα της αναγέννησης
Όπως έχει δηλώσει η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, «το έργο της επέκτασης, του εκσυγχρονισμού και της λειτουργικής αναβάθμισης του Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης εντάσσεται στην πρωτοβουλία του ΙΣΝ στη Λακωνία, αλλά και στις προτεραιότητες του υπουργείου. Στόχος είναι η αναγέννηση του παλαιότερου περιφερειακού μουσείου της νεότερης Ελλάδας και η αναβάθμιση του ιστορικού κέντρου της Σπάρτης». Κατά την περιοδεία-αυτοψία της σε έργα Πολιτισμού στη Λακωνία, πριν από έναν περίπου χρόνο, τον Σεπτέμβριο του 2024, η κ. Μενδώνη είχε επισημάνει ότι, «με τη χορηγία 4,5 εκ. ευρώ τού Ιδρύματος Νιάρχου, αποκλειστικά για την προέκταση του παλαιού Αρχαιολογικού Μουσείου και με τα 6.000.000 ευρώ από το Πρόγραμμα Επενδύσεων του Υπουργείου Πολιτισμού (ΥΠΠΟ), θα έχουμε την πλήρη αποκατάστασή του και την επανέκθεση των σπουδαίων εκθεμάτων του». Εξέφρασε δε, τότε, την εκτίμησή ότι «εντός τριετίας θα μπορεί να αποδοθεί στη Σπάρτη».
Η «ακτινογραφία» του έργου
Η αρχιτεκτονική πρόταση για το έργο είχε ανατεθεί στο γραφείο του παγκοσμίου φήμης αρχιτέκτονα, Ρέντσο Πιάνο, ενώ τη μουσειολογική μελέτη εκπόνησε η Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας.
Το έργο είχε αρχικό συνολικό προϋπολογισμό 4.550.000 ευρώ και αναμένεται να αλλάξει ριζικά την εικόνα του κτιρίου, το οποίο σήμερα διαθέτει 7 εκθεσιακές αίθουσες και φιλοξενεί πλούσια συλλογή αρχαιολογικών ευρημάτων. Η ολοκλήρωση της επέκτασης θα επιτρέψει την ανάδειξη της αρχικής μνημειακής μορφής του μουσείου, την ενίσχυση της επισκεψιμότητας και της ασφάλειας των επισκεπτών, του προσωπικού και των πολιτιστικών αγαθών που στεγάζει, καθώς και τη σύνδεσή του με το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης, που θα στεγαστεί στο οικόπεδο του «Χυμοφίξ».
Οι εργασίες αποσκοπούν στην αποκατάσταση του κτιριακού κελύφους και των εσωτερικών φθορών με σκοπό τη λειτουργική αναβάθμιση των εκθεσιακών και των υποστηρικτικών χώρων του μουσείου.
Το μουσείο μετά την επέκτασή του θα έχει μικτό εμβαδόν 1.090 τμ. Από αυτά, τα 360 τμ είναι η επιφάνεια που καλύπτει το υφιστάμενο κτίριο και 730 τμ η επέκτασή του.
Η βασική αρχιτεκτονική ιδέα για την επέκταση ήταν να κατασκευαστεί μια υπόγεια επέκταση μεταξύ του υφιστάμενου κτιρίου και του ανατολικού ορίου του οικοπέδου, στη θέση των παλαιών αποθηκών, οι οποίες ήδη έχουν γκρεμιστεί. Η πρόσβαση στην υπόγεια επέκταση θα γίνεται μέσω ενός κεντρικού κλιμακοστασίου και ενός ανελκυστήρα, τα οποία στεγάζονται σε γυάλινο διάφανο ορθογώνιο «κουτί» κεντροβαρικά χωροθετημένο στον άξονα του μουσείου. Στη στάθμη του υπογείου, εκατέρωθεν του νέου χώρου εισόδου, χωροθετούνται δύο νέες αίθουσες εκθέσεων. Στις αίθουσες αυτές η ανάδειξη των εκθεμάτων θα γίνεται με τεχνητό φωτισμό. Επιπλέον, στο νέο κτίριο προβλέπονται οι χώροι υγιεινής και οι απαραίτητοι μηχανολογικοί και αποθηκευτικοί χώροι για την εξυπηρέτηση του νέου, αλλά και του υφιστάμενου κτιρίου. Αυτό επιτρέπει την πλήρη ανάδειξη του υφιστάμενου κτιρίου με απομάκρυνση όλων των μεταγενέστερων επεμβάσεων και δευτερευουσών χρήσεων. Στο δώμα της υπόγειας επέκτασης προβλέπεται «κήπος γλυπτών», σε άμεση οπτική επαφή για τους περαστικούς της οδού Αγίου Νίκωνος, οι οποίοι θα έχουν θέα προς την υπαίθρια συλλογή. Η χωροθέτηση δεύτερης εισόδου από την πλευρά της Αγίου Νίκωνος εξασφαλίζει την προσβασιμότητα τόσο στο υφιστάμενο, όσο και στους χώρους της επέκτασης και του κήπου.
Ανάδειξη του ιστορικού κήπου
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στον ιστορικό κήπο του μουσείου, σχεδιασμένο από τον αρχιτέκτονα του κτιρίου, Γ. Κατσαρό. Σύμφωνα με τη μελέτη αποκατάστασης, διατηρούνται τα βασικά χωρικά στοιχεία του, όπως οι γραμμικοί άξονες φύτευσης, το κεντρικό σιντριβάνι και οι τέσσερις εμβληματικοί φοίνικες, ενώ θα προστεθούν νέα φυτά και υποδομές για τη φιλοξενία υπαίθριων γλυπτών.
