Η δυσκολία στη σύλληψη αποτελεί ένα ζήτημα που αφορά το ζευγάρι συνολικά και απαιτεί στοχευμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη διερεύνηση. Ο ιατρός μικροβιολόγος–βιοπαθολόγος Δημήτριος Μπούρας, MD, MSc, PhD, από το Μικροβιολογικό Εργαστήριο MEDANALYSIS στην Τρίπολη, εξηγεί ποιες εξετάσεις μπορούν να συμβάλουν στην αξιολόγηση της ανδρικής και της γυναικείας γονιμότητας και γιατί κάθε περίπτωση χρειάζεται εξατομικευμένη προσέγγιση.

Η απόκτηση ενός παιδιού αποτελεί σημαντικό στόχο για πολλά ζευγάρια. Όταν όμως η εγκυμοσύνη δεν έρχεται, η διερεύνηση χρειάζεται να είναι συστηματική, μεθοδική και κυρίως να αφορά και τους δύο συντρόφους.

Ως υπογονιμότητα ορίζεται η αδυναμία επίτευξης εγκυμοσύνης μετά από τουλάχιστον 12 μήνες τακτικών σεξουαλικών επαφών χωρίς αντισύλληψη. Πρόκειται για ένα συχνό ζήτημα, το οποίο μπορεί να σχετίζεται με τον ανδρικό ή τον γυναικείο παράγοντα, με συνδυασμό παραγόντων και στους δύο συντρόφους ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, να παραμένει χωρίς σαφή αιτία. Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκτιμά ότι περίπου ένας στους έξι ανθρώπους αντιμετωπίζει πρόβλημα υπογονιμότητας κάποια στιγμή στη ζωή του.

Η διερεύνηση αφορά και τους δύο
Η σύγχρονη προσέγγιση αντιμετωπίζει το ζευγάρι ως ενιαία μονάδα. Η αξιολόγηση του άνδρα και της γυναίκας μπορεί να πραγματοποιείται παράλληλα, ώστε να εντοπιστούν έγκαιρα οι παράγοντες που ενδέχεται να επηρεάζουν τη γονιμότητα.

Στον άνδρα, το σπερμοδιάγραμμα αποτελεί βασική εξέταση της αρχικής διερεύνησης. Αξιολογεί παραμέτρους όπως η συγκέντρωση, η κινητικότητα και η μορφολογία των σπερματοζωαρίων, σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Ένα φυσιολογικό σπερμοδιάγραμμα αποτελεί σημαντικό εύρημα, δεν αποτυπώνει όμως από μόνο του το σύνολο της αναπαραγωγικής ικανότητας. Όταν υπάρχει σχετική ιατρική ένδειξη, η διερεύνηση μπορεί να επεκταθεί σε πιο εξειδικευμένες εξετάσεις.

Πέρα από το σπερμοδιάγραμμα
Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις μπορεί να αξιολογηθεί η ακεραιότητα του γενετικού υλικού των σπερματοζωαρίων μέσω ελέγχου κατακερματισμού του DNA του σπέρματος (DNA Fragmentation). Η εξέταση μπορεί να έχει ιδιαίτερη αξία σε επιλεγμένα περιστατικά, όπως σε ανεξήγητη υπογονιμότητα, επαναλαμβανόμενες αποτυχίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής ή καθ’ έξιν απώλειες κύησης, πάντοτε σε συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό.

Παράλληλα, η διερεύνηση μπορεί, όταν υπάρχει ένδειξη, να περιλαμβάνει μικροβιολογικό έλεγχο με κλασσικές καλλιέργειες και μοριακό έλεγχο για λοιμώξεις του γεννητικού συστήματος. Η ανίχνευση συγκεκριμένων μικροοργανισμών, με συμβατικές ή μοριακές τεχνικές, μπορεί να συμβάλει στην αξιολόγηση περιπτώσεων όπου υπάρχει υποψία λοίμωξης ή φλεγμονής.

Ο έλεγχος παραμέτρων που σχετίζονται με το οξειδωτικό στρες αποτελεί επίσης αντικείμενο σύγχρονης έρευνας στην ανδρική υπογονιμότητα. Ωστόσο, δεν αποτελεί εξέταση που χρειάζεται να πραγματοποιείται σε κάθε περίπτωση και η επιλογή της θα πρέπει να γίνεται με βάση την κλινική εικόνα και την ιατρική ένδειξη.

Η πλευρά της γυναικείας διερεύνησης
Η αξιολόγηση της γυναίκας είναι εξίσου σημαντική και προσαρμόζεται στο ιστορικό, την ηλικία, τον κύκλο και τα ευρήματα κάθε περιστατικού.

Ανάλογα με την περίπτωση, ο εργαστηριακός έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει ορμονικές εξετάσεις, όπως FSH και οιστραδιόλη στις πρώτες ημέρες του κύκλου, καθώς και TSH ή προλακτίνη όταν υπάρχει σχετική ένδειξη.

Η AMH (Αντιμυλλέριος Ορμόνη) χρησιμοποιείται ως ένας από τους δείκτες αξιολόγησης της ωοθηκικής εφεδρείας και μπορεί να μετρηθεί ανεξάρτητα από συγκεκριμένη ημέρα του κύκλου. Είναι σημαντικό, ωστόσο, τα αποτελέσματά της να ερμηνεύονται στο πλαίσιο της συνολικής κλινικής εικόνας και να μην θεωρούνται από μόνα τους μέτρο της πιθανότητας φυσικής σύλληψης.

Όπου απαιτείται, μπορεί να αξιολογηθεί και η ωορρηξία, με τον κατάλληλο εργαστηριακό ή απεικονιστικό έλεγχο που θα καθορίσει ο θεράπων ιατρός.

Το μικροβίωμα: ένα πεδίο σύγχρονης έρευνας
Το μικροβίωμα του αναπαραγωγικού συστήματος αποτελεί ένα από τα σύγχρονα πεδία έρευνας στη διερεύνηση της γονιμότητας. Οι νέες μοριακές τεχνικές, μεταξύ των οποίων και η Αλληλούχηση Νέας Γενιάς (NextGenerationSequencing – NGS), επιτρέπουν την αναλυτικότερη μελέτη των μικροβιακών κοινοτήτων.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ρόλος μικροοργανισμών όπως οι Lactobacilli και η πιθανή σχέση της μικροβιακής ισορροπίας με το περιβάλλον του γυναικείου και ανδρικού αναπαραγωγικού συστήματος.

Ο έλεγχος του μικροβιώματος δεν αποτελεί εξέταση ρουτίνας για κάθε ζευγάρι που αντιμετωπίζει δυσκολία στη σύλληψη, αλλά μπορεί να εξεταστεί σε συγκεκριμένα κλινικά πλαίσια και πάντα σε συνδυασμό με το ιστορικό και τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού.

Όταν χρειάζεται πιο εξειδικευμένος έλεγχος
Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως σε επαναλαμβανόμενες απώλειες κύησης ή συγκεκριμένα ευρήματα από το ιστορικό του ζευγαριού, μπορεί να απαιτηθεί περαιτέρω διερεύνηση.

Ανάλογα με την ιατρική ένδειξη, αυτή μπορεί να περιλαμβάνει γενετικό έλεγχο, όπως καρυότυπο, ή άλλες εξειδικευμένες εξετάσεις. Ο έλεγχος για θρομβοφιλία και άλλες γενετικές ή ανοσολογικές παραμέτρους δεν αποτελεί γενικευμένη εξέταση για κάθε περίπτωση υπογονιμότητας· η επιλογή του γίνεται στοχευμένα, όταν υπάρχουν συγκεκριμένες ενδείξεις.

Μια σύγχρονη και εξατομικευμένη προσέγγιση
Η διερεύνηση της υπογονιμότητας δεν σημαίνει ότι πρέπει να πραγματοποιηθούν όσο το δυνατόν περισσότερες εξετάσεις. Σημαίνει ότι πρέπει να επιλεγούν οι κατάλληλες εξετάσεις, στον κατάλληλο χρόνο και για τον συγκεκριμένο άνθρωπο ή το συγκεκριμένο ζευγάρι.

Το σπερμοδιάγραμμα, ο ορμονικός έλεγχος, οι μικροβιολογικές και μοριακές εξετάσεις και, όπου υπάρχει ένδειξη, οι πιο εξειδικευμένες εργαστηριακές αναλύσεις μπορούν να αποτελέσουν μέρος μιας ολοκληρωμένης διερεύνησης.

Η σωστή ενημέρωση, η συνεργασία με τον θεράποντα ιατρό και η αξιόπιστη εργαστηριακή διερεύνηση αποτελούν βασικά στοιχεία μιας σύγχρονης προσέγγισης στη γονιμότητα.

Η συμβολή του Μικροβιολογικού Εργαστηρίου MEDANALYSIS
Στο Μικροβιολογικό Εργαστήριο Δημήτριος Μπούρας–MEDANALYSIS στην Τρίπολη, πραγματοποιείται εργαστηριακός έλεγχος που μπορεί να συμβάλει στη διερεύνηση παραμέτρων της ανδρικής και γυναικείας αναπαραγωγικής υγείας.

Στο εργαστήριο πραγματοποιούνται, μεταξύ άλλων, σπερμοδιάγραμμα, καλλιέργειες σπέρματος και κολπικού επιχρίσματος, καθώς και εξειδικευμένες εργαστηριακές αναλύσεις, όπως έλεγχος κατακερματισμού DNA σπέρματος και εξετάσεις που σχετίζονται με το οξειδωτικό στρες, όταν αυτές ζητούνται βάσει ιατρικής ένδειξης.

Για εμάς, η αξία κάθε εργαστηριακής εξέτασης δεν βρίσκεται στον αριθμό των εξετάσεων, αλλά στη σωστή επιλογή, την επιστημονική αρτιότητα, την προσεκτική αξιολόγηση και την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων.

Γιατί στη διερεύνηση της γονιμότητας, κάθε ζευγάρι είναι διαφορετικό και κάθε αποτέλεσμα χρειάζεται να αξιολογείται μέσα στο σωστό κλινικό πλαίσιο.

MEDANALYSIS – Μικροβιολογικό Εργαστήριο Δημητρίου Μπούρα
Δημήτριος Μπούρας, MD, MSc, PhD
Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Master στην «Ανθρώπινη Αναπαραγωγή»
Νεομάρτυρος Δημητρίου 1, Τρίπολη, 22132
Τηλ.: 2710 224245