Το κάπνισμα στους νέους της Ευρώπης εξακολουθεί να συνιστά ένα από τα πλέον ανησυχητικά ζητήματα δημόσιας υγείας, με τα διαθέσιμα στοιχεία να προκαλούν έντονο προβληματισμό σε διεθνές επίπεδο.
Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση του Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), περίπου ένας στους επτά εφήβους ηλικίας 13 έως 15 ετών στην ευρωπαϊκή ήπειρο κάνει χρήση προϊόντων καπνού. Το εύρημα αυτό αποτυπώνει τη διαρκή διάδοση της συνήθειας, παρά τις εκτεταμένες εκστρατείες ενημέρωσης και τα περιοριστικά μέτρα που έχουν υιοθετηθεί τα τελευταία χρόνια.
Τα δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι η Ευρώπη εξακολουθεί να καταγράφει τα υψηλότερα ποσοστά καπνίσματος στους νέους παγκοσμίως. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι οι γυναίκες στην Ευρώπη καπνίζουν σε μεγαλύτερη συχνότητα σε σύγκριση με τις συνομήλικές τους σε άλλες ηπείρους.
Ενδεικτικό είναι ότι τέσσερις στις δέκα ενήλικες καπνίστριες παγκοσμίως διαμένουν στην Ευρώπη. Ο αριθμός αυτός μεταφράζεται σε περίπου 62 εκατομμύρια γυναίκες, σύμφωνα με δημοσίευμα της The Guardian.
Την ίδια ώρα, η χρήση προϊόντων καπνού από εφήβους παραμένει σε ανησυχητικά επίπεδα. Περίπου 4 εκατομμύρια νέοι ηλικίας 13 έως 15 ετών δηλώνουν ότι κάνουν τακτική χρήση, στοιχείο που επιβεβαιώνει τη σταθερή διείσδυση του καπνίσματος στις μικρότερες ηλικίες.
Οι συνέπειες για τη δημόσια υγεία
Οι επιπτώσεις της κατανάλωσης καπνού στην υγεία παραμένουν ιδιαίτερα σοβαρές. Κάθε χρόνο, σχεδόν 1,1 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρώπη χάνουν τη ζωή τους από ασθένειες που σχετίζονται με το κάπνισμα. Παράλληλα, δεκάδες εκατομμύρια πολίτες αντιμετωπίζουν χρόνιες παθήσεις, όπως καρδιαγγειακά νοσήματα, αναπνευστικές διαταραχές και διάφορες μορφές καρκίνου.
Ο Δρ Hans Kluge, περιφερειακός διευθυντής του ΠΟΥ για την Ευρώπη, προειδοποιεί ότι χωρίς άμεση και στοχευμένη παρέμβαση, η ήπειρος θα συνεχίσει να εμφανίζει τα δυσμενέστερα αποτελέσματα παγκοσμίως έως το 2030. Όπως τονίζει, η προστασία των νέων από την εξάρτηση στη νικοτίνη και η ενίσχυση αυστηρών πολιτικών δημόσιας υγείας αποτελούν πλέον επείγουσα προτεραιότητα.
Ιδιαίτερα υψηλά είναι τα ποσοστά χρήσης καπνού μεταξύ των Ευρωπαίων κοριτσιών ηλικίας 13 έως 15 ετών, τα οποία καταγράφουν τις μεγαλύτερες επιδόσεις παγκοσμίως στην ηλικιακή τους κατηγορία. Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη φαίνεται να διαδραματίζει η στρατηγική της καπνοβιομηχανίας, η οποία στοχεύει τους νέους μέσω αρωματισμένων προϊόντων και εντατικής προβολής στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η πρακτική αυτή έχει επιβαρύνει περαιτέρω την κατάσταση, ενισχύοντας την ανάγκη για πιο αυστηρά και αποτελεσματικά μέτρα προστασίας των εφήβων.
Πολιτικές παρεμβάσεις και παραδείγματα καλής πρακτικής
Ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη αποδείξει ότι η αποφασιστική ρύθμιση της αγοράς καπνού μπορεί να αναστρέψει τις αρνητικές τάσεις. Το Βέλγιο, η Δανία και οι Κάτω Χώρες έχουν υιοθετήσει αυστηρούς κανονισμούς, προχωρώντας σε απαγόρευση αρωματισμένων προϊόντων και σημαντικούς περιορισμούς στη διαφήμιση. Τα μέτρα αυτά οδήγησαν σε αισθητή μείωση των ποσοστών καπνίσματος.
Θετικά αποτελέσματα καταγράφονται και στο Ηνωμένο Βασίλειο, το οποίο έχει θέσει ως στόχο τη μείωση της επικράτησης του καπνίσματος κατά 30% στον πληθυσμό ηλικίας 15 ετών και άνω. Με ποσοστό 13%, η χώρα κατατάσσεται τρίτη στην Ευρώπη ως προς τα χαμηλότερα επίπεδα χρήσης καπνού, πίσω από το Τουρκμενιστάν και την Ισλανδία.
Ωστόσο, η συνολική εικόνα στην ήπειρο παραμένει μικτή. Μόλις το ένα τρίτο των ευρωπαϊκών χωρών έχει θεσπίσει πλήρη απαγόρευση καπνίσματος σε δημόσιους χώρους, ενώ μόνο το ένα τέταρτο εφαρμόζει αυστηρούς περιορισμούς στη διαφήμιση προϊόντων καπνού.
Η Kristina Mauer-Stender, περιφερειακή σύμβουλος του ΠΟΥ, επισημαίνει ότι οι κατακτήσεις δεκαετιών στον τομέα της δημόσιας υγείας κινδυνεύουν να υπονομευθούν, εάν οι πολιτικές δεν προσαρμοστούν εγκαίρως στις νέες μορφές προϊόντων νικοτίνης και στις σύγχρονες πρακτικές προώθησης.
Η εμπειρία των χωρών που εφάρμοσαν στοχευμένες και αυστηρές παρεμβάσεις αποδεικνύει ότι η ανατροπή της υφιστάμενης κατάστασης είναι εφικτή. Απαραίτητη προϋπόθεση, ωστόσο, παραμένει η ύπαρξη σταθερής πολιτικής βούλησης και συντονισμένης δράσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με κεντρικό στόχο την ουσιαστική προστασία των νέων και τη διαφύλαξη της δημόσιας υγείας.
