Τα λεγόμενα «αιώνια χημικά» PFAS, ουσίες που εδώ και δεκαετίες έχουν διεισδύσει στην καθημερινότητά μας μέσω δεκάδων καταναλωτικών προϊόντων, φαίνεται ότι συνδέονται με ταχύτερη βιολογική γήρανση στους άνδρες ηλικίας 50 έως 65 ετών. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα νέας επιστημονικής έρευνας που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Frontiers in Aging, ρίχνοντας φως σε έναν ακόμη πιθανό κίνδυνο που απορρέει από την εκτεταμένη έκθεση του ανθρώπου σε αυτές τις ανθεκτικές χημικές ενώσεις. Οι υπερ- και πολυφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες ονομάστηκαν «αιώνιες» ακριβώς επειδή αποδομούνται εξαιρετικά αργά, τόσο στο περιβάλλον όσο και στον ανθρώπινο οργανισμό, παραμένοντας για χρόνια ή και δεκαετίες. Η παρουσία τους είναι πλέον σχεδόν καθολική, καθώς εκτιμάται ότι ανιχνεύονται στο αίμα της συντριπτικής πλειονότητας του πληθυσμού στις Ηνωμένες Πολιτείες, γεγονός που υποδηλώνει το εύρος της έκθεσης σε παγκόσμιο επίπεδο.
Η μελέτη δεν περιορίστηκε στη συμβατική έννοια της ηλικίας, αλλά επικεντρώθηκε στη λεγόμενη «επιγενετική γήρανση», δηλαδή στη βιολογική ηλικία που αποτυπώνεται στο DNA μέσω ειδικών δεικτών και αντικατοπτρίζει το πόσο γρήγορα γερνά ο οργανισμός σε κυτταρικό επίπεδο. Οι ερευνητές ανέλυσαν δείγματα αίματος από 326 άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, τα οποία είχαν συλλεχθεί στο πλαίσιο της μεγάλης Εθνικής Έρευνας Υγείας και Διατροφής των ΗΠΑ.
Στα δείγματα αυτά μετρήθηκαν έντεκα διαφορετικοί τύποι PFAS, καθώς και το «μεθυλίωμα» του DNA, ένας μηχανισμός που ρυθμίζει την ενεργοποίηση και απενεργοποίηση των γονιδίων. Τα δεδομένα τροφοδότησαν ειδικά «επιγενετικά ρολόγια», εργαλεία που εκτιμούν τον ρυθμό βιολογικής φθοράς του οργανισμού. Το πιο εντυπωσιακό εύρημα ήταν ότι η συσχέτιση μεταξύ υψηλότερων συγκεντρώσεων PFAS και ταχύτερης βιολογικής γήρανσης εμφανίστηκε σαφώς εντονότερη στους άνδρες μέσης ηλικίας. Στους νεότερους συμμετέχοντες, αλλά και σε όσους είχαν ξεπεράσει τα 65 έτη, η σχέση αυτή ήταν ασθενέστερη και δεν είχε στατιστική βαρύτητα. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι πρόκειται για ένα πιθανό φυλο-ειδικό φαινόμενο, καθώς οι συγκεκριμένες ουσίες είναι γνωστό ότι λειτουργούν ως ενδοκρινικοί διαταράκτες, επηρεάζοντας το ορμονικό σύστημα. Στους άνδρες, η συσσώρευσή τους έχει συνδεθεί με χαμηλότερα επίπεδα τεστοστερόνης, προβλήματα στη γονιμότητα και αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου. Αντίθετα, στις γυναίκες φαίνεται ότι μέρος αυτών των ουσιών αποβάλλεται ταχύτερα μέσω φυσιολογικών διαδικασιών, όπως η εγκυμοσύνη, ο θηλασμός και η έμμηνος ρύση, μια διαφορά που τείνει να μειώνεται μετά την εμμηνόπαυση.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ότι η μελέτη εντόπισε όχι μόνο τις γνωστές PFOS και PFOA, αλλά και λιγότερο μελετημένες ενώσεις, όπως PFNA και PFOSA, που συνδέθηκαν ισχυρά με την επιταχυνόμενη επιγενετική γήρανση στους άνδρες 50–64 ετών. Παρά τα ευρήματα, δεν αποδεικνύεται άμεση σχέση αιτίας – αποτελέσματος, με τους επιστήμονες να τονίζουν ότι πρόκειται για συσχετίσεις. Η Αμερικανική Χημική Ένωση χαρακτήρισε τη μελέτη διερευνητική, βασισμένη σε μικρό δείγμα και παλαιά δεδομένα.
Οι PFAS χρησιμοποιούνται από τη δεκαετία του 1950 σε αντικολλητικά, αδιάβροχα και θερμοανθεκτικά προϊόντα και συνδέονται με καρκίνο, ορμονικές διαταραχές, βλάβες στο ήπαρ και παθήσεις θυρεοειδούς. Η πλήρης αποφυγή τους είναι δύσκολη, αλλά οι ερευνητές προτείνουν πρακτικά μέτρα, όπως φίλτρα νερού και περιορισμό επαφής με υλικά ανθεκτικά σε λεκέδες. Η ουσιαστική μείωση του κινδύνου όμως απαιτεί ρυθμιστικές παρεμβάσεις και περιβαλλοντικό καθαρισμό. Η νέα μελέτη προσθέτει ένα ακόμη κομμάτι στο παζλ των επιπτώσεων των «αιώνιων χημικών» και ανοίγει τη συζήτηση για το πώς η χημική έκθεση επηρεάζει τον βιολογικό χρόνο μας.
