Σαφείς προθεσμίες για τις ρυθμίσεις δανείων, ανώτατο όριο στις προκαταβολές και αυστηρότερες κυρώσεις για παραβιάσεις των δικαιωμάτων των οφειλετών προβλέπει το νέο πλαίσιο παρεμβάσεων για το ιδιωτικό χρέος. Παράλληλα, ενισχύονται οι υποχρεώσεις διαφάνειας και η εποπτεία των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων, των λεγόμενων servicers.

Το πακέτο περιλαμβάνει 16 παρεμβάσεις: οκτώ για την προστασία των οφειλετών και οκτώ για τη διαφάνεια, τον έλεγχο και τη λογοδοσία των διαχειριστών. Βασικός στόχος των προτεινόμενων αλλαγών είναι να αντιμετωπιστούν οι καθυστερήσεις στις διαπραγματεύσεις, η ελλιπής ενημέρωση για το ύψος των οφειλών και οι καταγγελλόμενες πρακτικές σε βάρος δανειοληπτών που εξυπηρετούν τις ρυθμίσεις τους.

Προθεσμίες στις ρυθμίσεις
και προστασία των οφειλετών
Κεντρική παρέμβαση αποτελεί η θέσπιση αυτοτελούς, τυποποιημένης διαδικασίας διμερούς ρύθμισης, με δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα. Η δυνατότητα αυτή δεν αποκλείει την προσφυγή του οφειλέτη στον Εξωδικαστικό Μηχανισμό και μπορεί να καλύπτει ακόμη και οφειλές που βρίσκονται σε στάδιο αναγκαστικής εκτέλεσης.

Μετά την υποβολή αίτησης και πλήρους φακέλου από τον δανειολήπτη, ο πιστωτής θα οφείλει να απαντήσει εντός τριών μηνών, καταθέτοντας πρόταση βιώσιμης ρύθμισης ή αιτιολογημένη απόρριψη. Ο οφειλέτης θα έχει έναν μήνα για να ανταποκριθεί, ενώ η συνολική διαδικασία θα ολοκληρώνεται το αργότερο σε έξι μήνες. Προβλέπονται επίσης ψηφιακά βήματα για την υποβολή των απαιτούμενων εγγράφων.

Η πρόταση θα πρέπει να είναι έγγραφη, κατάλληλη και τεκμηριωμένη, λαμβάνοντας υπόψη το εισόδημα και την περιουσία του οφειλέτη. Όπου μπορούν να διαμορφωθούν δύο εναλλακτικές λύσεις, θα υποβάλλονται και οι δύο. Με απόφαση της Τράπεζας της Ελλάδος θα καθορίζονται οι ελάχιστες πληροφορίες που πρέπει να περιλαμβάνονται, ώστε ο δανειολήπτης να κατανοεί τη βάση και τους όρους της προτεινόμενης ρύθμισης.

Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας προβλέπεται προστασία από ενέργειες αναγκαστικής εκτέλεσης. Εάν ο πιστωτής υπερβεί την τρίμηνη προθεσμία απάντησης, θα καταγράφεται αυτοδικαίως η παράβαση, θα αναστέλλονται ο εκτοκισμός και η κεφαλαιοποίηση τόκων και θα ενημερώνεται η Τράπεζα της Ελλάδος.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το ανώτατο όριο 15% της οφειλής στην προκαταβολή που μπορεί να ζητηθεί για τη συμφωνία ρύθμισης. Σύμφωνα με το κείμενο των παρεμβάσεων, οι απαιτούμενες προκα- ταβολές σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπερνούσαν το 30% και έφθαναν ακόμη και στο 50%, δυσχεραίνοντας την επίτευξη συμφωνίας. Το νέο όριο θα μπορεί να μειώνεται περαιτέρω, εφόσον συντρέχουν τεκμηριωμένη οικονομική δυσχέρεια, κοινωνικά κριτήρια ή προβλήματα υγείας.

Ενισχύεται επίσης η προστασία όσων τηρούν ενεργή ρύθμιση. Θα απαγορεύονται η καταγγελία της, η έκδοση ή εκτέλεση διαταγής πληρωμής, η κατάσχεση και η συνέχιση πλειστηριασμού. Η ίδια προστασία προβλέπεται όταν η αδυναμία πληρωμής οφείλεται στη μη χορήγηση των αναγκαίων στοιχείων από τον πιστωτή ή τον servicer.

Σε περίπτωση παραβίασης, οι σχετικές πράξεις θα είναι αυτοδικαίως άκυρες. Προβλέπονται πίστωση υπέρ του οφειλέτη ποσού ίσου με πέντε μηνιαίες δόσεις, παράταση της ρύθμισης κατά πέντε μήνες χωρίς επιβαρύνσεις και αποκατάσταση των συνεπειών της παράνομης ενέργειας. Τα διοικητικά πρόστιμα θα κυμαίνονται από 50.000 έως 500.000 ευρώ, με αυξημένες εποπτικές συνέπειες σε περίπτωση επανάληψης.

Παράλληλα, τρεις μήνες πριν από τον πλειστηριασμό, ο πιστωτής θα υποχρεούται να υποβάλει κατάλληλη, βιώσιμη και τεκμηριωμένη πρόταση ρύθμισης.

Το πακέτο προβλέπει ακόμη διεύρυνση της προστασίας από τη διόγκωση ληξιπρόθεσμων οφειλών, μέσω των σχετικών διατάξεων των νόμων του 2000 και του 2004. Η εφαρμογή τους επεκτείνεται σε δάνεια και πιστώσεις με καθυστέρηση τουλάχιστον 90 ημερών, χωρίς προθεσμία αίτησης και χωρίς περιορισμούς ως προς το ύψος ή τη φύση του δανείου. Τράπεζες και διαχειριστές θα υποχρεούνται να αναπροσαρμόζουν τις απαιτήσεις τους, χωρίς να απαιτείται δικαστική προσφυγή του πολίτη.

Τέλος, σχεδιάζεται η επέκταση του χαρακτηρισμού ως ευάλωτων οφειλετών σε γονείς ή νόμιμους φροντιστές εξαρτώμενων τέκνων με πιστοποιημένη αναπηρία τουλάχιστον 67%. Θα εφαρμόζονται τα ίδια αυξημένα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια που προβλέπονται για τα άτομα με αναπηρία, διευρύνοντας την πρόσβαση στην αντίστοιχη προστασία του Εξωδικαστικού Μηχανισμού.

Πλήρης ενημέρωση για το χρέος
και αυστηρότερος έλεγχος servicers
Οι προτεινόμενες διατάξεις κατοχυρώνουν ρητά το δικαίωμα του οφειλέτη να λαμβάνει δωρεάν αναλυτική εικόνα του χρέους του. Η ενημέρωση θα περιλαμβάνει τις συμβάσεις και τις τροποποιήσεις τους, το ιστορικό πληρωμών, τον τρόπο υπολογισμού του επιτοκίου, το κεφάλαιο, τους τόκους, τις προμήθειες και κάθε άλλη επιβάρυνση.

Τα στοιχεία θα πρέπει να παρέχονται εντός 45 ημερών, εφόσον δεν είναι ήδη πλήρως διαθέσιμα μέσω του συστήματος προσωποποιημένης πληροφόρησης. Εάν ο πιστωτής δεν ανταποκριθεί εγκαίρως, προβλέπεται αναστολή της τοκοφορίας μέχρι την πλήρη χορήγησή τους.

Έτσι, η υποχρέωση ενημέρωσης συνδέεται με συγκεκριμένη προθεσμία και οικονομική συνέπεια για τη μη τήρησή της.

Στο πεδίο της εποπτείας, οι servicers θα αναλαμβάνουν πρόσθετες υποχρεώσεις δημόσιας διαφάνειας. Προβλέπεται ετήσια δημοσιοποίηση στοιχείων για τα οικονομικά μεγέθη, την εταιρική διακυβέρνηση, τα χαρτοφυλάκια που διαχειρίζονται, τα αποτελέσματα της διαχείρισης και τον χειρισμό παραπόνων των δανειοληπτών.

Παράλληλα, θα υποβάλλουν κάθε χρόνο στην Τράπεζα της Ελλάδος σχέδιο στρατηγικής διαχείρισης απαιτήσεων. Σε αυτό θα περιλαμβάνονται προβλέψεις εισπράξεων, στρατηγικές ανά κατηγορία οφειλής, διαθέσιμοι πόροι, κόστος, κίνδυνοι και δείκτες απόδοσης. Ενισχύονται επίσης οι ελεγκτικές και κυρωτικές αρμοδιότητες, ενώ προβλέπεται μεγαλύτερη δημοσιότητα για τις κυρώσεις που επιβάλλονται.

Ειδική πρόβλεψη αφορά τις τιτλοποιήσεις του προγράμματος «Ηρακλής», οι οποίες συνδέονται με εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου. Για τους servicers που τις διαχειρίζονται προτείνεται ετήσιος ανεξάρτητος διαχειριστικός έλεγχος, ο οποίος θα εξετάζει, μεταξύ άλλων, τις αμοιβές και τα έξοδα των εμπλεκόμενων προσώπων και του διαχειριστή.

Περίληψη των πορισμάτων θα δημοσιοποιείται, ενώ η πλήρης έκθεση θα διαβιβάζεται στις αρμόδιες αρχές και στην Τράπεζα της Ελλάδος. Η παρέμβαση αποσκοπεί στον συστηματικότερο έλεγχο της διαχείρισης, καθώς τα αυξημένα έξοδα μπορούν να επηρεάζουν την πορεία των εισπράξεων και, κατ’ επέκταση, τις τιτλοποιήσεις που καλύπτονται από κρατική εγγύηση.