Με μια δέσμη τεσσάρων στοχευμένων μέτρων, η κυβέρνηση επιχειρεί να αναχαιτίσει τις άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις που προκαλεί στην ελληνική οικονομία η νέα διεθνής ενεργειακή κρίση, ως αποτέλεσμα της κλιμακούμενης έντασης στη Μέση Ανατολή και του περιορισμού της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Με τις τιμές της απλής αμόλυβδης να έχει ξεπεράσει -στην πλειονότητα των περιπτώσεων- τα 2 ευρώ και στη Λακωνία, το πακέτο περιλαμβάνει επιδότηση στο diesel κίνησης, ενίσχυση των νοικοκυριών μέσω fuel pass, στήριξη των αγροτών για το αυξημένο κόστος λιπασμάτων, καθώς και παρεμβάσεις για τη συγκράτηση των τιμών στα ακτοπλοϊκά εισιτήρια.
Με συνολικό ύψος που προσεγγίζει τα 300-307 εκατομμύρια ευρώ και χρονικό ορίζοντα εφαρμογής τους μήνες Απρίλιο και Μάιο, τα μέτρα στοχεύουν στον περιορισμό των πιέσεων που ασκεί η άνοδος των καυσίμων σε ολόκληρη την οικονομία –από το κόστος παραγωγής και τις μεταφορές έως το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Η κυβερνητική στρατηγική επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην άμεση στήριξη της κοινωνίας και τη διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας, με έμφαση στη στοχευμένη ενίσχυση και όχι σε οριζόντια μέτρα. Όπως επισημάνθηκε από το οικονομικό επιτελείο, η πολιτική επιλογή είναι η σταδιακή ενεργοποίηση παρεμβάσεων, ώστε να υπάρχουν αντοχές σε περίπτωση που η κρίση αποδειχθεί παρατεταμένη.
Οι εξαγγελίες Μητσοτάκη
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, παρουσιάζοντας την πρωτοβουλία το πρωί της Δευτέρας (23/3), έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη διπλή διάσταση της κυβερνητικής παρέμβασης. Τόσο στη διαχείριση των γεωπολιτικών εξελίξεων όσο και στη στήριξη της κοινωνίας. Όπως ανέφερε, από την πρώτη στιγμή της κρίσης η Ελλάδα κινήθηκε στο διεθνές πεδίο με στόχο τη διασφάλιση της σταθερότητας και της ενεργειακής επάρκειας στην περιοχή, επισημαίνοντας παράλληλα την ανάγκη προστασίας της Κύπρου και της ευρύτερης περιφερειακής ασφάλειας.
Στο εσωτερικό μέτωπο, ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι η κυβέρνηση οφείλει να στηρίξει άμεσα νοικοκυριά και επιχειρήσεις απέναντι στην «αλυσιδωτή» επίδραση των αυξήσεων στα καύσιμα, που επηρεάζουν το κόστος παραγωγής, τις μεταφορές και τελικά τις τιμές των προϊόντων. Τόνισε ότι ο βασικός στόχος των παρεμβάσεων είναι να λειτουργήσουν ως «ανάχωμα» απέναντι στο κύμα ανατιμήσεων, ώστε να περιοριστεί η μετακύλιση των αυξήσεων στην αγορά. Παράλληλα, σημείωσε ότι η Ελλάδα πρωτοστατεί στις ευρωπαϊκές διεργασίες για μια κοινή απάντηση στην ενεργειακή κρίση, επισημαίνοντας ωστόσο ότι μέχρι να υπάρξουν συντονισμένες αποφάσεις σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η κυβέρνηση είναι έτοιμη να κινηθεί και μονομερώς, αξιοποιώντας τα διαθέσιμα δημοσιονομικά περιθώρια.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στη φιλοσοφία των μέτρων, τονίζοντας ότι πρόκειται για στοχευμένες παρεμβάσεις που καλύπτουν σχεδόν το σύνολο του πληθυσμού, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η δημοσιονομική σταθερότητα της χώρας. Όπως υπογράμμισε, «τα μέτρα αυτά δυναμώνουν τα κοινωνικά αναχώματα σε ταραγμένους καιρούς, χωρίς να αποδυναμώνουν την πορεία της οικονομίας». Ο πρωθυπουργός εμφανίστηκε ταυτόχρονα συγκρατημένος ως προς την εξέλιξη της κρίσης, επισημαίνοντας ότι κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τη διάρκειά της. Για τον λόγο αυτό, ξεκαθάρισε ότι η κυβέρνηση «κρατά εφεδρείες» και θα επανέλθει με νέες παρεμβάσεις εφόσον οι συνθήκες το απαιτήσουν.
Κλείνοντας, επεσήμανε ότι η μέχρι τώρα πορεία της ελληνικής οικονομίας και η συνετή δημοσιονομική διαχείριση επιτρέπουν την υλοποίηση των συγκεκριμένων μέτρων, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι η χώρα μπορεί να αντεπεξέλθει και σε αυτή τη νέα κρίση, διατηρώντας τη σταθερότητα και την κοινωνική συνοχή.
Εξειδίκευση από Πιερρακάκη και Πετραλιά
Αργότερα, το μεσημέρι της Δευτέρας, σε εξειδίκευση των μέτρων που ανακοίνωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, προχώρησαν ο Λάκωνας υπουργός Εθνικής Οικονομίας & Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, και ο υφυπουργός, Θάνος Πετραλιάς.
Ο κ. Πιερρακάκης περιέγραψε αναλυτικά το έντονα ασταθές διεθνές περιβάλλον και τις επιπτώσεις του στην οικονομία. Όπως ανέφερε, το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχει αφαιρέσει από την παγκόσμια αγορά περίπου 15 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου ημερησίως, καθώς και επιπλέον 5 εκατομμύρια βαρέλια προϊόντων πετρελαίου, δημιουργώντας σημαντικό έλλειμμα προσφοράς. Οι εναλλακτικές διαδρομές μπορούν να καλύψουν μόλις 4 έως 5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ενώ περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς LNG επηρεάζεται, την ώρα που η Ευρώπη ενισχύει τα αποθέματά της ενόψει του επόμενου χειμώνα. Ο υπουργός σημείωσε ότι οι τιμές του πετρελαίου έχουν ήδη αυξηθεί έως και 70% μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, γεγονός που επιβαρύνει το κόστος μεταφοράς, τα ναύλα, την ασφάλιση φορτίων και συνολικά την παραγωγική δραστηριότητα. Όπως τόνισε, «όταν αυξάνονται απότομα οι τιμές στην ενέργεια, επηρεάζεται ολόκληρη η οικονομία», καθώς οι πιέσεις μεταφέρονται στον πληθωρισμό, στο διαθέσιμο εισόδημα και στην ανάπτυξη. Ταυτόχρονα, υπογράμμισε ότι η κυβέρνηση οφείλει να κινηθεί με ψυχραιμία και υπευθυνότητα, καθώς δεν είναι γνωστή η διάρκεια της κρίσης. Για τον λόγο αυτό, εξήγησε ότι η στρατηγική βασίζεται στη σταδιακή ενεργοποίηση παρεμβάσεων και όχι στην άμεση εξάντληση όλων των δημοσιονομικών εργαλείων. «Η πολιτική ευθύνη δεν είναι να εξαντλείς όλα τα μέτρα από την πρώτη ημέρα, αλλά να έχεις αντοχές για να στηρίξεις την κοινωνία όσο διαρκεί η κρίση», ανέφερε χαρακτηριστικά. Τόνισε επίσης ότι η επιλογή της κυβέρνησης είναι να εφαρμόσει στοχευμένα μέτρα αντί για οριζόντιες παρεμβάσεις, ώστε να ενισχυθούν περισσότερο οι πολίτες που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη, διασφαλίζοντας παράλληλα τη δημοσιονομική ισορροπία.
Τα μέτρα
Το πρώτο μέτρο αφορά την επιδότηση του diesel κίνησης στο δίκτυο διανομής, με 16 λεπτά ανά λίτρο προ ΦΠΑ, ώστε η τελική μείωση στην αντλία να φτάνει περίπου τα 20 λεπτά ανά λίτρο. Το μέτρο τίθεται σε ισχύ από την 1η Απριλίου, με αρχική διάρκεια ενός μήνα και δυνατότητα επέκτασης για τον Μάιο, ανάλογα με τη διακύμανση των τιμών. Το κόστος ανέρχεται σε περίπου 51 εκατομμύρια ευρώ για τον Απρίλιο και εκτιμάται ότι θα φτάσει τα 106 εκατομμύρια ευρώ για το δίμηνο. Η παρέμβαση αυτή θεωρείται κρίσιμη, καθώς το diesel χρησιμοποιείται ευρέως σε φορτηγά, μεταφορές, εφοδιαστική αλυσίδα και αγροτικά μηχανήματα, επηρεάζοντας συνολικά το κόστος των προϊόντων.
Το δεύτερο μέτρο αφορά την ενίσχυση των νοικοκυριών μέσω της Ψηφιακής Κάρτας Καυσίμων (fuel pass). Η επιδότηση μέσω επιταγής (voucher) αντιστοιχεί μεσοσταθμικά σε 36 λεπτά ανά λίτρο και βασίζεται σε μέση κατανάλωση 70 λίτρων μηνιαίως. Το ποσό διαμορφώνεται σε 50 ευρώ για το δίμηνο στην ηπειρωτική Ελλάδα και 60 ευρώ για τα νησιά, ενώ προβλέπονται μικρότερα ποσά για μοτοσικλέτες. Τα εισοδηματικά κριτήρια είναι διευρυμένα: 25.000 ευρώ για άγαμους, 35.000 ευρώ για έγγαμους με προσαύξηση 5.000 ευρώ ανά παιδί, ενώ για μονογονεϊκές οικογένειες το όριο φτάνει τα 39.000 ευρώ, επίσης με προσαύξηση 5.000 ευρώ για κάθε επιπλέον παιδί. Επιδίωξη η κάλυψη περίπου το 78% των ιδιοκτητών οχημάτων, δηλαδή περίπου 3,1 εκατομμυρίων πολιτών. Η ενίσχυση μπορεί να χρησιμοποιηθεί όχι μόνο σε πρατήρια καυσίμων, αλλά και σε μέσα μαζικής μεταφοράς και ταξί, ενισχύοντας συνολικά τη μετακίνηση. Το κόστος του μέτρου ανέρχεται σε περίπου 130 εκατομμύρια ευρώ.
Ο υφυπουργός Θάνος Πετραλιάς διευκρίνισε ότι η επιλογή της επιδότησης αντί της μείωσης του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης επιτρέπει μεγαλύτερη ενίσχυση (έως 20 λεπτά στην αντλία έναντι μέγιστης μείωσης 8 λεπτών μέσω φόρου) και προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία, καθώς μπορεί να προσαρμόζεται ανάλογα με τις διακυμάνσεις των τιμών. Παράλληλα, σημείωσε ότι η πλατφόρμα για το fuel pass αναμένεται να ανοίξει εντός της εβδομάδας, με τις πρώτες πληρωμές να τοποθετούνται χρονικά πριν τα μέσα Απριλίου.
Το τρίτο μέτρο αφορά την επιδότηση του Πρωτογενούς Τομέα, με κάλυψη του 15% της αξίας των αγορών λιπασμάτων για τους μήνες Απρίλιο και Μάιο. Δικαιούχοι είναι επαγγελματίες αγρότες και επιχειρήσεις του αγροτικού τομέα, ενώ η ενίσχυση θα δοθεί μέσω της πλατφόρμας MyBusinessSupport της ΑΑΔΕ. Το κόστος του μέτρου εκτιμάται σε περίπου 15 εκατομμύρια ευρώ και αποσκοπεί στη συγκράτηση του κόστους παραγωγής και στην αποφυγή περαιτέρω αυξήσεων στις τιμές των τροφίμων.
Το τέταρτο μέτρο αφορά την ακτοπλοΐα. Το κράτος θα αποζημιώσει τις ακτοπλοϊκές εταιρείες για τις υποχρεωτικές εκπτώσεις που παρέχουν σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, καλύπτοντας ένα κόστος που έως σήμερα δεν αποζημιωνόταν. Η παρέμβαση αυτή, ύψους περίπου 56 εκατομμυρίων ευρώ ετησίως, αποσκοπεί στη συγκράτηση των τιμών των εισιτηρίων, ιδιαίτερα ενόψει της πασχαλινής περιόδου και της αυξημένης τουριστικής κίνησης.
Χρηματοδότηση μέσω φορολόγησης
κερδών από διαδικτυακά καζίνο
Για τη χρηματοδότηση των μέτρων, η κυβέρνηση προχωρά σε αύξηση της φορολόγησης των κερδών από διαδικτυακά τυχερά παιχνίδια τύπου καζίνο. Το μέτρο θα είναι μόνιμο και θα περιληφθεί σε ξεχωριστό νομοσχέδιο για τον παράνομο στοιχηματισμό, το οποίο θα κατατεθεί σύντομα.
Συγκεκριμένα η φορολόγηση αλλάζει ως εξής:
• Κέρδη έως 100 ευρώ: αφορολόγητα (παραμένει ως έχει)
• Κέρδη 100,1 – 500 ευρώ: αυξάνεται από 15% σε 20%
• Κέρδη άνω των 500 ευρώ: αυξάνεται από 20% σε 30%.
Η παρέμβαση αυτή αναμένεται να αποφέρει περίπου 100 εκατομμύρια ευρώ ετησίως.
«Πυρ ομαδόν» από αντιπολίτευση
Έντονη κριτική άσκησαν τα κόμματα της αντιπολίτευσης στα μέτρα, χαρακτηρίζοντάς τα ανεπαρκή, καθυστερημένα και χωρίς ουσιαστική παρέμβαση στις αιτίες της ακρίβειας.
Από την πλευρά του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, επισημαίνεται ότι η κυβερνητική αντίδραση ήρθε με καθυστέρηση, τη στιγμή που οι τιμές των καυσίμων έχουν ήδη διαμορφώσει ασφυκτικές συνθήκες για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Το κόμμα υποστηρίζει ότι τα μέτρα δεν επαρκούν, ενώ τονίζει την ανάγκη για πιο ουσιαστικές παρεμβάσεις, όπως ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών, επέκταση του πλαφόν και μείωση έμμεσων φόρων στα καύσιμα. Παράλληλα, κατηγορεί την κυβέρνηση ότι αποφεύγει να συγκρουστεί με ισχυρά συμφέροντα στην αγορά ενέργειας.
Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ κάνει λόγο για περιορισμένες και βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις, οι οποίες επικεντρώνονται σε επιδοτήσεις χωρίς να αντιμετωπίζουν τις δομικές αιτίες της ακρίβειας. Υποστηρίζει ότι τα μέτρα έχουν μικρή και προσωρινή επίδραση στον πληθωρισμό, ενώ εκφράζει επιφυλάξεις για το κατά πόσο το όφελος θα φτάσει τελικά στον καταναλωτή, λόγω έλλειψης επαρκών ελέγχων. Παράλληλα, τονίζει ότι η δίμηνη διάρκεια των παρεμβάσεων δεν διασφαλίζει σταθερότητα στην οικονομία και ζητά ένα πιο ολοκληρωμένο πλαίσιο πολιτικής, με μείωση φόρων, ρύθμιση της αγοράς και φορολόγηση υπερκερδών.
Από την πλευρά του, το ΚΚΕ απορρίπτει συνολικά τη λογική των μέτρων, υποστηρίζοντας ότι δεν στοχεύουν στην ουσιαστική ανακούφιση των λαϊκών νοικοκυριών αλλά στη στήριξη της κερδοφορίας των επιχειρηματικών ομίλων. Κάνει λόγο για «επιδοματική πολιτική» που στην πράξη ανακυκλώνει την ακρίβεια, ενώ ζητά ριζικές παρεμβάσεις, όπως κατάργηση των έμμεσων φόρων στην ενέργεια, επιβολή πλαφόν στις τιμές και ουσιαστική ενίσχυση των εισοδημάτων.
