Αντιμέτωπη με ένα εκτεταμένο «ντόμινο» ανατιμήσεων βρίσκεται η κυβέρνηση, καθώς η εκρηκτική άνοδος των τιμών στην ενέργεια -και κυρίως στα πετρελαιοειδή- μεταφέρεται πλέον σε ολόκληρη την οικονομία. Το οικονομικό επιτελείο επεξεργάζεται ένα πλέγμα παρεμβάσεων, επιχειρώντας να περιορίσει τόσο τις πληθωριστικές πιέσεις όσο και τις απώλειες εισοδήματος των νοικοκυριών.
Η κρίση δεν περιορίζεται στα καύσιμα κίνησης. Ήδη καταγράφονται αλυσιδωτές επιπτώσεις: αυξήσεις σε ακτοπλοϊκά και αεροπορικά εισιτήρια, άνοδος του κόστους παραγωγής στον αγροτικό τομέα λόγω ακριβών λιπασμάτων και ζωοτροφών, αλλά και εκτίναξη του μεταφορικού κόστους. Όλα τα παραπάνω δημιουργούν συνθήκες γενικευμένης ακρίβειας, με άμεσο αντίκτυπο στις τιμές των βασικών αγαθών.
Μπροστά σε αυτή την εικόνα, η κυβέρνηση σχεδιάζει ένα πακέτο έξι βασικών μέτρων, τα οποία θα ενεργοποιούνται σταδιακά και με προσοχή, καθώς τα διαθέσιμα δημοσιονομικά περιθώρια είναι συγκεκριμένα. Στόχος είναι να υπάρξει διάρκεια στις παρεμβάσεις και να μην εξαντληθούν πρόωρα οι διαθέσιμοι πόροι, σε περίπτωση που η κρίση παραταθεί.
Παρεμβάσεις στα καύσιμα: στο επίκεντρο το πετρέλαιο
Προτεραιότητα αποτελούν τα καύσιμα κίνησης και ειδικά το πετρέλαιο, το οποίο έχει ήδη αυξηθεί σημαντικά στην αντλία. Στο τραπέζι βρίσκονται δύο βασικά σενάρια, τα οποία ενδέχεται να εφαρμοστούν συνδυαστικά:
- Μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης (ΕΦΚ) στο πετρέλαιο κίνησης, εντός των ορίων που επιτρέπει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Σήμερα ο φόρος ανέρχεται περίπου στα 42 λεπτά ανά λίτρο, ενώ υπάρχει δυνατότητα μείωσης έως τα 33 λεπτά. Η παρέμβαση θα είναι χρονικά περιορισμένη και θα στοχεύει στη συγκράτηση του κόστους στο «παραγωγικό καύσιμο», δηλαδή αυτό που επηρεάζει άμεσα μεταφορές και τιμές προϊόντων.
- Χορήγηση επιδότησης τύπου fuel pass, η οποία θα καλύπτει βενζίνη και υγραέριο. Το μέτρο θα είναι στοχευμένο, με εισοδηματικά και ποσοτικά κριτήρια, ώστε να περιοριστεί το δημοσιονομικό κόστος και να κατευθυνθεί σε όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη.
Παράλληλα, συνεχίζεται η εφαρμογή πλαφόν στο περιθώριο κέρδους στα πρατήρια, προκειμένου να αποφευχθούν φαινόμενα αισχροκέρδειας και να συγκρατηθούν οι τιμές λιανικής.
Στήριξη στον πρωτογενή τομέα
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στον αγροτικό τομέα, όπου το κόστος παραγωγής έχει αυξηθεί δραματικά. Οι τιμές σε λιπάσματα και ζωοτροφές πιέζουν τα περιθώρια των παραγωγών και απειλούν να μετακυλιστούν στις τιμές των τροφίμων.
Η κυβέρνηση προσανατολίζεται σε άμεση εισοδηματική ενίσχυση των αγροτών, αξιοποιώντας ευρωπαϊκά κονδύλια. Τα κριτήρια θα σχετίζονται με τον όγκο παραγωγής και τις καλλιεργούμενες εκτάσεις. Η παρέμβαση θεωρείται κρίσιμη, καθώς αποσκοπεί στη συγκράτηση των τιμών σε βασικά είδη διατροφής.
Πιέσεις στις μεταφορές και ακτοπλοΐα
Το αυξημένο ενεργειακό κόστος επηρεάζει έντονα και τις μεταφορές. Ιδιαίτερα στην ακτοπλοΐα, το κόστος καυσίμων έχει αυξηθεί πάνω από 70%, δημιουργώντας πιέσεις για αυξήσεις στα εισιτήρια.
Η κυβέρνηση εξετάζει μέτρα για να αποτραπεί αυτό το ενδεχόμενο, ειδικά ενόψει Πάσχα και τουριστικής περιόδου. Στο παρελθόν είχε εφαρμοστεί μείωση λιμενικών τελών, ενώ αντίστοιχες παρεμβάσεις βρίσκονται ξανά στο τραπέζι.
Market pass για τα νοικοκυριά
Σημαντικό μέτωπο αποτελεί και η ακρίβεια στα τρόφιμα, η οποία πλήττει κυρίως τα χαμηλότερα εισοδήματα. Για την αντιμετώπιση της κατάστασης εξετάζεται η επαναφορά του market pass.
Το μέτρο προβλέπει επιδότηση για αγορές βασικών αγαθών μέσω ψηφιακής κάρτας και θεωρείται αποτελεσματικό, καθώς:
- είναι στοχευμένο,
- έχει χαμηλό διοικητικό κόστος,
- αξιοποιεί την εμπειρία από προηγούμενες εφαρμογές.
Μέτρα για το ηλεκτρικό ρεύμα
Στον τομέα της ενέργειας, το σχέδιο περιλαμβάνει:
- επιδότηση λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος,
- ενδεχόμενες πρόσθετες ενισχύσεις για επιχειρήσεις και νοικοκυριά,
- διατήρηση πλαφόν και ελέγχων στην αγορά ενέργειας.
Παράλληλα, εξετάζεται η άσκηση πίεσης προς τους παρόχους ώστε να απορροφήσουν μέρος των αυξήσεων, ειδικά στα λεγόμενα «πράσινα τιμολόγια», όπου παραμένει η πλειονότητα των καταναλωτών.
Δημοσιονομικά όρια και ευρωπαϊκό πλαίσιο
Το οικονομικό επιτελείο εμφανίζεται ιδιαίτερα προσεκτικό, καθώς οι διαθέσιμοι πόροι δεν είναι ανεξάντλητοι. Παρά τις εκτιμήσεις για «μαξιλάρι», δεν επιβεβαιώνεται η ύπαρξη μεγάλων περιθωρίων, γεγονός που επιβάλλει σταδιακή εφαρμογή των μέτρων.
Καθοριστικό ρόλο θα παίξει και η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία έχει δώσει μεγαλύτερη ευελιξία στα κράτη-μέλη για λήψη εθνικών μέτρων. Παράλληλα, η ευρωπαϊκή στρατηγική εστιάζει στην ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας και στην επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης.
Στάση αναμονής με το βλέμμα στην εξέλιξη της κρίσης
Υπό αυτές τις συνθήκες, η κυβέρνηση ακολουθεί μια στρατηγική «βλέποντας και κάνοντας», με τις πρώτες παρεμβάσεις να αναμένονται άμεσα και να επικεντρώνονται στα καύσιμα. Το πετρέλαιο κίνησης θεωρείται κομβικός παράγοντας για τον πληθωρισμό, καθώς επηρεάζει άμεσα το κόστος σε όλη την παραγωγική και καταναλωτική αλυσίδα.
Οι τελικές αποφάσεις θα εξαρτηθούν από την πορεία των διεθνών τιμών ενέργειας, αλλά και από τη διάρκεια της κρίσης, με βασικό ζητούμενο τη διατήρηση ισορροπίας μεταξύ στήριξης της κοινωνίας και δημοσιονομικής σταθερότητας.
