Στη σκιά της καστροπολιτείας του Μυστρά πλανάται πλέον και η «σκιά» της αβεβαιότητας για το μέλλον του Ινστιτούτου Έρευνας Βυζαντινού Πολιτισμού (ΙΝΕΒΥΠ). Ένας από τους σημαντικότερους ερευνητικούς θεσμούς που έχουν δημιουργηθεί στη Λακωνία τις τελευταίες δεκαετίες τελεί σε κρίσιμη καμπή. Μετά από σχεδόν είκοσι χρόνια παρουσίας στον χώρο της Ανώτατης Εκπαίδευσης και της έρευνας, το Ινστιτούτο αντιμετωπίζει σοβαρό αδιέξοδο, καθώς παραμένει χωρίς Διοικητικό Συμβούλιο. Η απουσία διοίκησης καθιστά πρακτικά αδύνατη την κατάρτιση κι έγκριση οικονομικού προϋπολογισμού, γεγονός που θέτει σε αμφισβήτηση την εύρυθμη δραστηριότητά του, με τη φημολογία περί αναστολής λειτουργίας να είναι διάχυτη τις τελευταίες ημέρες.
Το πρόβλημα, σύμφωνα με όσα μεταφέρονται, ανέκυψε κυρίως μετά τον θάνατο του τέως διευθυντή και προέδρου του ΔΣ, Καθηγητή Νικολάου Ζαχαριά, το 2024, αφήνοντας το Ινστιτούτο διοικητικά ακέφαλο. Σύμφωνα με πληροφορίες, μέχρι σήμερα δεν έχει καταστεί δυνατή η συγκρότηση νέου σχήματος, γεγονός που έχει δημιουργήσει κομβικό κενό με άμεσες επιπτώσεις στη βιωσιμότητά του. Δίχως σώμα δεν μπορεί να εγκριθεί προϋπολογισμός, να ληφθούν βασικές αποφάσεις ή να προχωρήσουν οι αναγκαίες διαδικασίες. Παράλληλα, τίθενται ζητήματα χρηματοδότησης, ενώ πληροφορίες αναφέρουν ότι διαπιστώνεται απροθυμία στελεχών να αναλάβουν ρόλους και θέσεις ευθύνης.
Ένας φάρος έρευνας και πολιτισμού
Το ΙΝΕΒΥΠ ιδρύθηκε το 2007 με Προεδρικό Διάταγμα και λειτουργεί ως Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. Ανήκει στη Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών και Πολιτισμικών Σπουδών και αποτελεί ΝΠ Ιδιωτικού Δικαίου με διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια, υπό την εποπτεία του Υπουργείου Παιδείας. Στεγάζεται στο ιστορικό κτίριο του πρώην Δημοτικού Σχολείου Μυστρά, το οποίο έχει ανακαινιστεί πλήρως και διαμορφωθεί ώστε να φιλοξενεί ερευνητικές και εκπαιδευτικές δραστηριότητες υψηλού επιπέδου.
Στους χώρους του ΙΝΕΒΥΠ έχουν διοργανωθεί διεθνή επιστημονικά συνέδρια, ερευνητικά προγράμματα, ακαδημαϊκά συμπόσια, επιστημονικές εκδόσεις. Παράλληλα φιλοξενούνται μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών, όπως το Διατμηματικό ΠΜΣ «Διαχείριση και Τεχνολογίες στην Πολιτιστική Κληρονομιά» και το ΠΜΣ «Βυζαντινός Κόσμος: Η σχέση του με την αρχαιότητα και τον νεότερο ελληνισμό».
Το Ινστιτούτο αποτελεί κέντρο εκπαίδευσης μεταπτυχιακών φοιτητών και υποψηφίων διδακτόρων, ενώ πολλές διδακτορικές διατριβές έχουν εκπονηθεί στους χώρους του. Η βασική αποστολή του Ινστιτούτου είναι η προώθηση της έρευνας σε σημαντικούς τομείς του βυζαντινού πολιτισμού, αλλά και στην ανάπτυξη διεθνών συνεργασιών με πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα του εξωτερικού.
Η σημασία του Ινστιτούτου αποτυπώνεται και στο γεγονός ότι τις εγκαταστάσεις του έχουν διαβεί, μεταξύ άλλων, δύο Πρόεδροι της Δημοκρατίας, ο Προκόπης Παυλόπουλος και η Αικατερίνη Σακελλαροπούλου. Οι επισκέψεις αυτές υπογράμμισαν τον ρόλο του ΙΝΕΒΥΠ ως σημαντικού σημείου αναφοράς για τη διεθνή έρευνα και τη μελέτη του βυζαντινού πολιτισμού, αναδεικνύοντας παράλληλα τον Μυστρά σε τόπο υψηλού επιστημονικού ενδιαφέροντος.
Το όραμα και οι πρωτεργάτες του ΙΝΕΒΥΠ
Το ΙΝΕΒΥΠ λειτούργησε από την ίδρυσή του έως το 2019 υπό τη διεύθυνση της διακεκριμένης Καθηγήτριας Γεωργίας Ξανθάκη–Καραμάνου, η οποία υπήρξε η βασική εμπνεύστρια και πρωτεργάτης του εγχειρήματος. Με επιστημονικό κύρος, διορατικότητα και βαθιά πίστη στη σημασία της βυζαντινής κληρονομιάς, έθεσε τα θεμέλια για τη δημιουργία ενός πρότυπου ερευνητικού φορέα. Από την πρώτη στιγμή στήριξε το όραμα της ίδρυσης ενός διεθνούς κέντρου μελέτης του βυζαντινού πολιτισμού κι εργάστηκε συστηματικά και μεθοδικά για την καθιέρωσή του στον ακαδημαϊκό χάρτη, συμβάλλοντας καθοριστικά στην ανάπτυξη των επιστημονικών και εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων του Ινστιτούτου.
Στη συνέχεια, τη διεύθυνση ανέλαβε ο αείμνηστος Καθηγητής Νικόλαος Ζαχαριάς, ο οποίος συνέχισε με σύνεση και συνέπεια την πορεία και την ανάπτυξη του Ινστιτούτου. Στη διάρκεια της θητείας του ενισχύθηκαν οι δράσεις, οι συνεργασίες και οι επιστημονικές εκδηλώσεις, ενώ συνέβαλε ουσιαστικά και στην ανάπτυξη και υποστήριξη των Προγραμμάτων Μεταπτυχιακών Σπουδών. Με τις πρωτοβουλίες του ενισχύθηκε ο ρόλος του Ινστιτούτου ως κέντρου έρευνας, εκπαίδευσης και επιστημονικού διαλόγου, μέχρι τον πρόωρο θάνατό του που άφησε δυσαναπλήρωτο κενό στην ακαδημαϊκή κοινότητα και στο ίδιο το Ινστιτούτο.
Παρέμβαση του Δήμου Σπάρτης:
«Βούληση για εξεύρεση λύσης»
Έντονη ανησυχία για τις εξελίξεις εκφράζει ο Δήμος Σπάρτης, ο οποίος σε ανακοίνωσή του τονίζει ότι παρακολουθεί με προβληματισμό τις πληροφορίες περί ενδεχόμενης αναστολής λειτουργίας του Ινστιτούτου. Όπως υποστηρίζεται, η Δημοτική Αρχή δηλώνει έτοιμη να αναλάβει κάθε δυνατή πρωτοβουλία και να συμμετάσχει σε συντονισμένες ενέργειες για την εξεύρεση λύσης. Αναλυτικά, ο δήμος επισημαίνει: «Η βούληση του δημάρχου, κ. Μιχάλη Βακαλόπουλου, για την αξιοποίηση κάθε συγκριτικού πλεονεκτήματος του τόπου μας -όπως, βεβαίως, είναι και η λειτουργία του ΙΝΕΒΥΠ- είναι δεδομένη και έχει διατυπωθεί με σαφήνεια, σε ανύποπτο χρόνο. Ο Δ. Σπάρτης, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του και με πλήρη επίγνωση του καθήκοντος απέναντι στην ιστορική, επιστημονική και κοινωνική κοινότητα, αλλά και κυρίως απέναντι στην τοπική κοινωνία του ιστορικού Μυστρά, προτίθεται να αναλάβει κάθε σχετική πρωτοβουλία, αλλά και να μετέχει σε κάθε συντονισμένη κίνηση για την εξεύρεση της βέλτιστης δυνατής λύσης, χωρίς να υποκαθίσταται κανένας καθ’ ύλην αρμόδιος και χωρίς να περιορίζεται η συμβολή και η συμμετοχή οποιουδήποτε άλλου φορέα στην προσπάθεια αυτή. Στόχος είναι να διευθετηθούν οποιαδήποτε ζητήματα έχουν προκύψει, ώστε, από εδώ και πέρα, να υπάρξει μία νέα, μακρά, δημιουργική και αδιατάρακτη περίοδος λειτουργίας του ΙΝΕΒΥΠ, που αξίζει στους διδάσκοντες, στους διδασκομένους, στο προσωπικό, αλλά και στον τόπο».
Δριμεία κριτική από τον Π. Δούκα:
«Παροιμιώδης ανικανότητα»
Με καυστικό τρόπο τοποθετήθηκε για το ζήτημα ο τέως δήμαρχος Σπάρτης, Πέτρος Δούκας, ο οποίος κάνει λόγο για σοβαρές ευθύνες συναρμόδιων αρχών. Ο κ. Δούκας χρησιμοποιώντας σκληρή γλώσσα, τονίζει χαρακτηριστικά: «Απίθανα πράγματα! Απίθανη ανικανότης! Φυσικά χωρίς διοίκηση, δημιουργούνται διοικητικά και λειτουργικά προβλήματα στο Ινστιτούτο και μεγάλη αναστάτωση στους φοιτητές! Η ανικανότητα όλων των αρμοδίων και συναρμοδίων αρχών (όχι του δήμου), είναι παροιμιώδης». Και συνεχίζει ισχυριζόμενος: «Εμείς, ως Δημοτική Αρχή είχαμε προτείνει τη συγκρότηση ΔΣ με ακαδημαϊκούς διεθνούς εμβέλειας, και άμεση συνεργασία του ΙΝΕΒΥΠ με το Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ και το πρωτοποριακό Κέντρο Σπαρτιατικών & Πελοποννησιακών Σπουδών, το οποίο χαίρει παγκόσμιας αναγνώρισης και ήρθαμε σε επαφή με τη διευθύντρια του Κέντρου Σπαρτιατικών & Πελοποννησιακών Σπουδών, Καθηγήτρια Χρυσάνθη Γάλλου. Επίσης, θα έπρεπε ήδη να είχε εκπονηθεί στρατηγικό σχέδιο ερευνών, χορηγιών, ανάπτυξης και συνεργασιών, με ό,τι καλύτερο υπάρχει στον ακαδημαϊκό χώρο και όπου εφικτό να συμμετέχουν τιμητικά στη Διοικούσα Επιτροπή. Υπάρχουν πρακτικά συστηματικών προσπαθειών ανάπτυξης τέτοιων συνεργασιών; Αν και οι δικές μας ενέργειες διεκόπησαν με την αλλαγή της Δημοτικής Αρχής, θα στεκόμαστε αρωγοί σε κάθε προσπάθεια ανάταξης του Ινστιτούτου», υπογραμμίζει μεταξύ άλλων ο Π. Δούκας, τασσόμενος «στη διάθεση του δήμου και του ΙΝΕΒΥΠ».
Ώρα αποφάσεων
Σύμφωνα με το ιδρυτικό πλαίσιο, η λειτουργία του ΙΝΕΒΥΠ έχει ορίζοντα είκοσι ετών, γεγονός που σημαίνει ότι το ισχύον καθεστώς εκπνέει το 2027. Παράλληλα, άλλες πληροφορίες αναφέρουν ότι εξετάζεται το ενδεχόμενο ίδρυσης πανεπιστημιακής σχολής, εξέλιξη που θα μπορούσε να δώσει νέα δυναμική στο Ινστιτούτο και να ενισχύσει τον ρόλο του Μυστρά ως διεθνούς κέντρου βυζαντινών σπουδών. Ωστόσο, για να ξεκλειδώσει αυτή η προοπτική, θεωρείται κρίσιμη η άμεση συγκρότηση νέου ΔΣ, ώστε να ξεπεραστεί ο «σκόπελος» που απειλεί να βυθίσει αυτή την κιβωτό επιστήμης, γνώσης και πολιτισμού.
Την ίδια στιγμή, υπό κλίμα ανησυχίας και απογοήτευσης, ολοένα και περισσότερες «φωνές» επισημαίνουν ότι απαιτείται συστράτευση τοπικών αρχών και ακαδημαϊκής κοινότητας, προκειμένου με κάθε πρόσφορο μέσο να διασφαλιστεί η συνέχιση λειτουργίας του ΙΝΕΒΥΠ. Για να μη χαθεί άδοξα και άδικα για τον τόπο μας ένας ακόμη καταξιωμένος και πολυσήμαντος θεσμός.
