Συγκρατημένη αλλά πάντως αισιοδοξία, γεννούν οι τελευταίες εξελίξεις γύρω από ένα έργο που για χρόνια κινήθηκε ανάμεσα σε προσδοκίες και αδιέξοδα. Έπειτα από μια μακρά περίοδο καθυστερήσεων, εμπλοκών και εργολαβικών ανατροπών που άφησαν το κτίριο ημιτελές και εκτεθειμένο στη φθορά του χρόνου και του καιρού, η Λέσχη Αξιωματικών Φρουράς Σπάρτης (ΛΑΦΣ), που στεγάζεται στο Αρχοντικό Ματάλα, δείχνει να έχει ακόμα «παλμό». Το περίφημο έργο αποκατάστασης, που από το 2017 απασχολεί σταθερά το πολιτικό και αυτοδιοικητικό προσωπικό, αλλά και τους στρατιωτικούς φορείς, εισέρχεται πλέον σε νέα αφετηρία, όπως γνωστοποιήθηκε χθες, Παρασκευή (27/2). Με αναθεωρημένη μελέτη, ενισχυμένο προϋπολογισμό και διαφορετικό διοικητικό σχήμα υλοποίησης, επιχειρείται μια ολική επανεκκίνηση του εγχειρήματος, με στόχο να επέλθει η αναγέννηση του εμβληματικού νεοκλασικού που για χρόνια παραμένει μία (ακόμα) «πληγή» στη Σπάρτη.
Τις σχετικές ανακοινώσεις έκανε ο υφυπουργός Εθνικής Άμυνας και βουλευτής Λακωνίας, Θανάσης Δαβάκης, σύμφωνα με τον οποίο ολοκληρώθηκε η σύνταξη της νέας μελέτης, ενώ εξασφαλίστηκε συνολική χρηματοδότηση ύψους 1.400.000 ευρώ. Το ποσό αυτό είναι αυξημένο κατά ένα εκατομμύριο ευρώ σε σχέση με την προηγούμενη πρόβλεψη, αντανακλώντας όπως εννοείται αρμοδίως, την ανάγκη για πλήρη τεχνική αποκατάσταση χωρίς τις ελλείψεις και τις ασάφειες του παρελθόντος.
Η αρχική μελέτη είχε αποδειχθεί ελλιπής, καθώς όπως περιγράφεται από τον Θ. Δαβάκη, δεν συμπεριλάμβανε σημαντικά τμήματα του κτιρίου ούτε ολοκληρωμένη διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου. Επίσης, το κόστος φέρεται να είχε υποεκτιμηθεί σε σχέση με τις πραγματικές ανάγκες ενός διατηρητέου τέτοιου μεγέθους και αρχιτεκτονικής πολυπλοκότητας. Η νέα προσέγγιση, καλύπτει το σύνολο του κτιριακού όγκου, ενσωματώνει αναλυτικές στερεωτικές και μορφολογικές παρεμβάσεις και προβλέπει λειτουργική αναβάθμιση, με σεβασμό στον νεοκλασικό ύφος και χαρακτήρα του οικοδομήματος. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η πρόβλεψη για ανελκυστήρα ΑμεΑ, ώστε το κτίριο να καταστεί πλήρως προσβάσιμο, συνδυάζοντας τη διατήρηση της ιστορικότητας με τις σύγχρονες απαιτήσεις λειτουργίας.
Το νέο χρηματοδοτικό και διοικητικό σχήμα
Όπως επισημαίνει ο Θ. Δαβάκης, η χρηματοδότηση κατανέμεται μεταξύ του Γενικού Επιτελείου Στρατού (ΓΕΣ), που μέσω του λειτουργικού του προϋπολογισμού καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος του ποσού (1 εκατ. ευρώ), και της Περιφέρειας Πελοποννήσου, η οποία θα συνεισφέρει τα υπόλοιπα 400.000 ευρώ, εξασφαλισθέντα από την -προ τριετίας- ένταξη στο ΕΣΠΑ και αφορούσαν την προηγούμενη διαλυθείσα εργολαβία. Καθοριστικό στοιχείο της νέας φάσης είναι ότι το έργο τίθεται πλέον υπό τον άμεσο έλεγχο του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας και του ΓΕΣ, μετά την απένταξή του από το προηγούμενο σχήμα.
Οι λειτουργίες του κτιρίου χωρίζονται σε δύο επίπεδα:
Κατά το αναθεωρημένο πλάνο, στο ισόγειο θα βρίσκεται ο χώρος εστίασης ενώ στον πρώτο όροφο θα υπάρχει χώρος μόνιμων εκθεμάτων, μεμονωμένες θέσεις για προθήκες εκθεμάτων καθώς και πολυχώρος, ο οποίος θα μπορεί να διαμορφώνεται σε χώρο εκδηλώσεων, ομιλιών ή περιοδικών εκθέσεων κατά περίπτωση.
Το επόμενο βήμα
Απομένει πλέον, όπως υποστηρίζει ο κ. Δαβάκης, η έγκριση της νέας μελέτης από την αρμόδια Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού -με την οποία όπως σημειώνει «έχουμε στενή συνεργασία»- ώστε να ακολουθήσει η προκήρυξη του διαγωνισμού και η ανάδειξη αναδόχου.
Μετά από σχεδόν οκτώ χρόνια προβληματικής διαδρομής, το Αρχοντικό Ματάλα βρίσκεται ξανά στο σημείο εκκίνησης. Αυτή τη φορά, όμως, με αυξημένους πόρους, σαφώς διευρυμένο τεχνικό αντικείμενο και διαφορετική διοικητική εποπτεία. Δημιουργούνται οι προϋποθέσεις ώστε το εγχείρημα να μην ανακοπεί εκ νέου κι επιτέλους να τελεσφορήσει.
«Θέλω να ευχαριστήσω ιδιαίτερα τους συνεργάτες μου, επιτελείς στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας για τη συντονισμένη και αποτελεσματική δουλειά τους, αλλά και τη φυσική ηγεσία για το ενδιαφέρον της», υπογράμμισε ο Θ. Δαβάκης.
Προάγγελος ο Ιανουάριος:
Η στρατηγική απένταξης ως «κλειδί»
για την απεμπλοκή του έργου
Προ μηνός, ο Λάκωνα πολιτικός, απαντώντας σε σχετική παρέμβαση της περιφερειακής παράταξης του Δημήτρη Κουτσούλη, είχε ουσιαστικά προαναγγείλει τις σημερινές εξελίξεις. Επεσήμανε ότι, σε συνεργασία με την υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, και τη Διαχειριστική Αρχή της Περιφέρειας Πελοποννήσου, «επιδιώξαμε και πετύχαμε την απένταξη του έργου της Αποκατάστασης του Αρχοντικού Ματάλα-ΛΑΦ Σπάρτης, ώστε να αναλάβει το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας και το Γενικό Επιτελείο Στρατού την εκτέλεσή του, όπως ακριβώς είχα ανακοινώσει τον Απρίλιο του 2025». Όπως επιχειρηματολόγησε ο ίδιος, ο λόγος για τον οποίο επιδιώχθηκε σθεναρά η απόσυρση από το προηγούμενο πρόγραμμα ήταν ότι μόνο έτσι μπορούσε να απεμπλακεί το έργο από την έκπτωτη εργολαβία, η οποία το άφησε ημιτελές, με κακοτεχνίες και εκτεθειμένο στα καιρικά μοτίβα.
Από την ένταξη
στην κατάρρευση της εργολαβίας
Η προσπάθεια αποκατάστασης ξεκίνησε ουσιαστικά το 2017, όπως είχε γράψει και σε παλαιότερο εκτενές δημοσίευμα ο «ΛΤ», με στόχο την ένταξη του έργου σε χρηματοδοτικό πρόγραμμα. Το 2019 εντάχθηκε στο Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Πελοπόννησος 2014–2020», ενώ το 2023 μεταφέρθηκε στο ΠΕΠ 2021–2027 με αναπροσαρμοσμένο προϋπολογισμό. Η διαγωνιστική διαδικασία ολοκληρώθηκε, αναδείχθηκε ανάδοχος και τοποθετήθηκαν ικριώματα, δημιουργώντας την εικόνα ενός έργου που είχε ήδη εισέλθει σε φάση υλοποίησης. Ωστόσο, τον Ιούνιο του 2024 η ανάδοχος εταιρεία αποχώρησε και το έργο «πάγωσε». Οι εργασίες διεκόπησαν, το φυσικό αντικείμενο δεν ολοκληρώθηκε και το κτίριο παρέμεινε στον αέρα.
Η αρχιτεκτονική και ιστορική ταυτότητα
Ανεγερμένο το 1870, το Αρχοντικό Ματάλα αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά νεοκλασικά της Σπάρτης, στη συμβολή των Λυκούργου και Λεωνίδου. Σε επιφάνεια 939 τμ, αναπτύσσεται σε τρία επίπεδα -υπόγειο, ισόγειο και όροφο- με κάτοψη σε σχήμα «Γ» και τετράριχτη κεραμοσκεπή. Διαθέτει πλούσια μορφολογικά στοιχεία και έχει χαρακτηριστεί έργο τέχνης και ιστορικό διατηρητέο μνημείο που χρήζει ειδικής κρατικής προστασίας.
Αρχικά υπήρξε κατοικία της οικογένειας Ματάλα, ενώ το ισόγειό του λειτούργησε επί δεκαετίες ως το ιστορικό «Καφενείο Ματάλα», σημείο κοινωνικής συνάντησης για τους Σπαρτιάτες. Στη σύγχρονη εποχή στεγάζει τη Λέσχη Αξιωματικών Σπάρτης και ανήκει στο Ταμείο Εθνικής Άμυνας.
