Στο τέλος του 2025 ολοκληρώθηκε η νομοθετική διαδικασία για το πακέτο απλούστευσης της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, με το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης να δίνει την τελική έγκριση στις τροποποιήσεις που είναι γνωστές ως «Omnibus III». Ο κανονισμός, που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενσωματώνει αλλαγές στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής αιρεσιμότητας της ΚΑΠ και στον τρόπο εφαρμογής των ελέγχων των ενισχύσεων, όπως αυτές συμφωνήθηκαν σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Το νέο πλαίσιο αφορά βασικά στοιχεία της ΚΑΠ, όπως οι έλεγχοι, η αιρεσιμότητα, οι περιβαλλοντικοί όροι και η μεταχείριση συγκεκριμένων κατηγοριών παραγωγών, με τις ρυθμίσεις να ενσωματώνονται στον σχεδιασμό της ΚΑΠ από το 2026. Παράλληλα, προβλέπονται ειδικές ρυθμίσεις για τους μικρούς αγρότες, με εξαιρέσεις από την εφαρμογή ορισμένων περιβαλλοντικών όρων που συνδέονται με την καταβολή των ενισχύσεων, ενώ περιλαμβάνονται και αλλαγές στη διαχείριση των οργανώσεων παραγωγών στον τομέα των οπωροκηπευτικών, με σκοπό τη διευκόλυνση της εφαρμογής της ΚΑΠ από τα κράτη-μέλη.
Τι αλλάζει στο σύστημα ελέγχων και στις διοικητικές διαδικασίες
Οι νέες ρυθμίσεις προβλέπουν περιορισμό του διοικητικού φόρτου τόσο για τους αγρότες όσο και για τις εθνικές διοικήσεις. Στο πλαίσιο αυτό, μειώνεται η ένταση των επιτόπιων ελέγχων, ενώ καταργείται η ετήσια διαδικασία εκκαθάρισης επιδόσεων, η οποία μέχρι σήμερα αποτελούσε μέρος της παρακολούθησης των στρατηγικών σχεδίων της ΚΑΠ. Παράλληλα, δίνεται μεγαλύτερη ευχέρεια στα κράτη-μέλη ως προς τον τρόπο εφαρμογής των κανόνων, με στόχο την απλούστευση των διαδικασιών και τη μείωση των διοικητικών «στενώσεων» που είχαν εντοπιστεί κατά την εφαρμογή της πολιτικής.
Πώς διαμορφώνεται το πλαίσιο αιρεσιμότητας
Το πακέτο Omnibus III εισάγει αλλαγές στους κανόνες αιρεσιμότητας που συνδέονται με την καταβολή των ενισχύσεων. Οι τροποποιήσεις στοχεύουν στην απλούστευση των απαιτήσεων, χωρίς να αλλάζει ο βασικός χαρακτήρας του συστήματος. Ιδιαίτερη πρόβλεψη υπάρχει για την εφαρμογή της αιρεσιμότητας σε συγκεκριμένες κατηγορίες εκμεταλλεύσεων, με έμφαση στη μείωση των διοικητικών υποχρεώσεων και στην αποφυγή δυσανάλογων επιβαρύνσεων κατά την εφαρμογή των κανόνων.
Περιβαλλοντικοί όροι και GAEC: πού δίνεται ευελιξία
Στο σκέλος των περιβαλλοντικών όρων, το νέο πλαίσιο επιτρέπει στα κράτη-μέλη να αποφασίζουν σε ποιο βαθμό ορισμένες εκμεταλλεύσεις θεωρείται ότι πληρούν τα πρότυπα καλών γεωργικών και περιβαλλοντικών συνθηκών (GAEC). Μεταξύ των ρυθμίσεων περιλαμβάνονται δυνατότητες προσαρμογής στην εφαρμογή περιβαλλοντικών απαιτήσεων, καθώς και μεγαλύτερη ευελιξία σε ειδικές περιπτώσεις, όπως η διαχείριση μόνιμων βοσκοτόπων ή η αντιμετώπιση ιδιαίτερων περιβαλλοντικών συνθηκών. Οι σχετικές επιλογές εντάσσονται στον εθνικό σχεδιασμό κάθε κράτους-μέλους.
Τι προβλέπεται για τους μικρούς αγρότες και τις βιολογικές εκμεταλλεύσεις
Το Omnibus III περιλαμβάνει ειδικές ρυθμίσεις που αφορούν τους μικρούς αγρότες, με στόχο την απλούστευση των κανόνων που τους αφορούν και την προσαρμογή των υποχρεώσεων στο μέγεθος και τη φύση των εκμεταλλεύσεών τους. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η πρόβλεψη για αύξηση των πληρωμών προς τη συγκεκριμένη κατηγορία δικαιούχων. Παράλληλα, δίνεται στα κράτη-μέλη η δυνατότητα να καθορίζουν σε ποιο βαθμό οι μερικώς βιολογικές εκμεταλλεύσεις μπορούν να θεωρούνται ότι πληρούν συγκεκριμένα περιβαλλοντικά πρότυπα, διευκολύνοντας την εφαρμογή των σχετικών κανόνων στην πράξη.
Ρυθμίσεις για κρίσιμες καταστάσεις και διαχείριση κινδύνων
Στο αναθεωρημένο πλαίσιο περιλαμβάνεται η δυνατότητα χορήγησης έκτακτων πληρωμών σε ενεργούς αγρότες που πλήττονται από φυσικές καταστροφές, δυσμενή κλιματικά φαινόμενα ή άλλα καταστροφικά γεγονότα. Οι πληρωμές αυτές αποσκοπούν στη διασφάλιση της συνέχισης της γεωργικής δραστηριότητας στις πληγείσες περιοχές. Παράλληλα, ενισχύονται οι δυνατότητες αξιοποίησης εργαλείων διαχείρισης κινδύνου, ενώ αυξάνεται και το ποσοστό των προκαταβολικών άμεσων ενισχύσεων.
