Σημαντικά ζητήματα συνταγματικότητας και ερμηνείας των προϋποθέσεων εκλογιμότητας σε δημοτικά αξιώματα παραπέμφθηκαν στην Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ), με αποφάσεις του Γ΄ Τμήματος του Δικαστηρίου. Συγκεκριμένα, το Τμήμα, με πρόεδρο τον αντιπρόεδρο Διομήδη Κυριλλόπουλο και εισηγήτρια την πάρεδρο Σοφία Παπακωνσταντίνου, αποφάσισε την παραπομπή στην Ολομέλεια, λόγω της σοβαρότητας και της γενικότερης σημασίας των νομικών ζητημάτων που ανακύπτουν.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η εφαρμογή της νομοθεσίας περί δημοτικών και περιφερειακών εκλογών. Αυτή προβλέπει ότι δεν μπορούν να εκλεγούν ή να είναι υποψήφιοι για θέσεις δημάρχου, δημοτικού συμβούλου ή προέδρου/συμβούλου δημοτικής κοινότητας, πρόσωπα που συνδέονται με τον δήμο ή τα νομικά του πρόσωπα μέσω συμβάσεων προμήθειας, παροχής υπηρεσιών, εκτέλεσης έργου ή παραχώρησης εκμετάλλευσης, συνολικής αξίας -μεμονωμένα κατ’ είδος ή σωρευτικά- κατ’ έτος άνω των 10.000 ευρώ (μη συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ). Διευκρινίζεται ότι η διάταξη αφορά συμβάσεις που βρίσκονται σε ισχύ, κατά ή και μετά την 1η Ιανουαρίου του έτους διεξαγωγής των εκλογών.

Δύο τα κρίσιμα νομικά ερωτήματα
Η Ολομέλεια του ΣτΕ καλείται πλέον να αποφανθεί επί δύο κομβικών ζητημάτων:

- Αν η επιλογή του νομοθέτη να ορίσει ως κρίσιμο χρόνο για τη συνδρομή του κωλύματος εκλογιμότητας το σύνολο του έτους διεξαγωγής των εκλογών (και όχι την ημερομηνία ανακήρυξης των υποψηφίων), περιορίζει υπέρμετρα το συνταγματικά κατοχυρωμένο πολιτικό δικαίωμα εκλογής σε όργανα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

- Αν για τη διαπίστωση της ύπαρξης ή μη ενεργού συμβατικού δεσμού μεταξύ του ενδιαφερόμενου υποψήφιου και του οικείου δήμου, προκειμένου να στοιχειοθετηθεί το κώλυμα εκλογιμότητας, αρκεί η εκπλήρωση της συμβατικής υποχρέωσης του αντισυμβαλλόμενου του δήμου ή εάν απαιτείται, επιπρόσθετα, η ολοσχερής καταβολή από τον δήμο τού συμφωνηθέντος τιμήματος στον αντισυμβαλλόμενο.

Η παραπομπή στην Ολομέλεια σηματοδοτεί ενδεχόμενη αναθεώρηση της μέχρι σήμερα πάγιας νομολογίας του ΣτΕ, σύμφωνα με την οποία κρίσιμος χρόνος για την ύπαρξη κωλυμάτων ήταν η ημερομηνία ανακήρυξης των υποψηφίων, και όχι το σύνολο του εκλογικού έτους. Επιπλέον, το αν για τη στοιχειοθέτηση του κωλύματος απαιτείται ή όχι η καταβολή του τιμήματος, είναι καίριο για την ασφάλεια δικαίου και την ενιαία εφαρμογή της νομοθεσίας στους δήμους.

Μεταβολή του τοπίου συμμετοχής
Η τελική απόφαση της Ολομέλειας αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς θα έχει εφαρμογή σε μελλοντικές εκλογικές αναμετρήσεις στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, μεταξύ αυτών και της Λακωνίας, προφανώς. Μια πιθανή τροποποίηση της υφιστάμενης νομοθεσίας αναμένεται να διαδραματίσει κομβικό ρόλο στη διαμόρφωση των συσχετισμών και κατ’ επέκταση να επηρεάσει τη σύνθεση των δημοτικών και λοιπών συμβουλίων.

Σε περίπτωση που καταργηθούν τα επίμαχα κωλύματα, η αλλαγή αυτή αναμένεται να μεταβάλει ουσιαστικά το τοπίο της συμμετοχής στις δημοτικές εκλογές. Είναι πιθανό να διευρυνθεί σημαντικά ο αριθμός των επιλέξιμων υποψηφίων, ιδιαίτερα σε μικρούς δήμους, όπου οι επαγγελματικές σχέσεις και συνδιαλλαγές πολιτών με τους ΟΤΑ αποτελούν συχνό φαινόμενο.

Η απόφαση της Ολομέλειας του ΣτΕ εκτιμάται ότι θα αποτελέσει σημείο αναφοράς για τη νομολογιακή προσέγγιση των πολιτικών δικαιωμάτων, σε συνάρτηση με τη συνταγματική αρχή της διαφάνειας και την πρόληψη σύγκρουσης συμφερόντων στο πεδίο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.