Με ιδιαίτερη λαμπρότητα και θρησκευτική κατάνυξη θα τιμηθεί και φέτος η εορτή της Παναγίας Χρυσαφίτισσας, προστάτιδας και πολιούχου της ιστορικής Μονεμβασίας.
Οι εορτασμοί θα πραγματοποιηθούν στις 27 και 28 Απριλίου εντός της γραφικής καστροπολιτείας, όπου δεσπόζει και ο ΙΝ Παναγίας της Χρυσαφίτισσας.
Ο δήμαρχος Μονεμβασίας, Ηρακλής Τριχείλης, και η Δημοτική Ενότητα Μονεμβασίας προσκαλούν τους πιστούς και επισκέπτες να τιμήσουν με την παρουσία τους τις εκδηλώσεις και να βιώσουν τη μοναδική ατμόσφαιρα ευλάβειας και πολιτιστικής κληρονομιάς που χαρακτηρίζει τον εορτασμό της Παναγίας Χρυσαφίτισσας.
Η εορτή αποτελεί διαχρονικό θεσμό για τη Μονεμβασία, προσελκύοντας κάθε χρόνο πλήθος πιστών και προσκυνητών που κατακλύζουν τα γραφικά σοκάκια της καστροπολιτείας, αναζητώντας πνευματική ανάταση και σύνδεση με την ιστορία και την πίστη.
Αναλυτικά το πρόγραμμα εκδηλώσεων:
Κυριακή 27/4
- 19.00: Μέγας πολυαρχιερατικός εσπερινός, χοροστατούντος του σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη Μονεμβασίας και Σπάρτης κ. Ευσταθίου, με αρτοκλασία και θείο κήρυγμα.
- 21.30: Ιερά Παράκλησις στην Παναγία τη Χρυσαφίτισσα.
Δευτέρα 28/4
- 07.00: Όρθρος και πολυαρχιερατική Θεία Λειτουργία.
- 10.30΄: Λιτάνευση της ιεράς εικόνας στους δρόμους του κάστρου.
Ιστορικό και θρύλοι για την εικόνα
Η Παναγία η Χρυσαφίτισσα είναι μία από τις πιο σεβαστές και ιστορικά φορτισμένες μορφές λατρείας της Παναγίας στη Λακωνία, και ιδιαίτερα στη Μονεμβασιά, όπου τιμάται ως η πολιούχος της πόλης. Η ιστορία της συνδέεται άρρηκτα με το ομώνυμο προσκύνημα που βρίσκεται εντός του μεσαιωνικού Κάστρου της Μονεμβασίας, πάνω από τον βράχο που αγναντεύει το Μυρτώο Πέλαγος.
Το όνομα «Χρυσαφίτισσα» μπορεί επίσης να ερμηνευτεί ως «η Παναγία της Χρυσής Ελπίδας» ή «η Παναγία των Χρυσών Θαυμάτων», αναδεικνύοντας την ελπίδα και την προστασία που προσέφερε και συνεχίζει να προσφέρει στους πιστούς.
Η εικόνα της Παναγίας Χρυσαφίτισσας, έργο πιθανώς του 15ου-16ου αιώνα, σύμφωνα με την παράδοση, βρισκόταν αρχικά στο χωριό Χρύσαφα Λακωνίας. Στη Μονεμβασιά έφτασε μόνη της, με τρόπο θαυμαστό, στο σημείο που ιδρύθηκε αργότερα ο ναός και το μοναστήρι της Παναγίας Χρυσαφίτισσας. Την εικόνα, όπως λέγεται, ανακάλυψε εκεί μια ηλικιωμένη γυναίκα, η οποία ειδοποίησε αμέσως τον επίσκοπο. Συγκεντρώθηκαν τότε όλοι οι χριστιανοί, την παρέλαβαν και τη λιτάνευσαν μέχρι τον μητροπολιτικό ναό, όπου και την τοποθέτησαν. Την ίδια νύχτα η εικόνα εξαφανίστηκε κι επέστρεψε πάλι θαυματουργικά στον τόπο της εύρεσης. Ύστερα απ’ αυτό οι κάτοικοι, ικανοποιώντας τη θέληση της Θεοτόκου, έχτισαν εκεί ναό και τοποθέτησαν μέσα σε αυτόν την εικόνα της. Στο μεταξύ έμαθαν οι Χρυσαφίτες ότι η εικόνα βρίσκεται στη Μονεμβασιά. Πήγαν λοιπόν και τη ζήτησαν από τον επίσκοπο και τους άρχοντες. Οι τελευταίοι αρνήθηκαν να την επιστρέψουν, οπότε οι Χρυσαφίτες κατέφυγαν στο δικαστήριο διεκδικώντας την εικόνα τους. Κέρδισαν τη δίκη και επέστρεψαν ικανοποιημένοι στα Χρύσαφα, μεταφέροντας και την εικόνα της Παναγίας. Εκείνη όμως, περιγράφει ο θρύλος, δεν έμεινε ικανοποιημένη, γι’ αυτό επέστρεψε και πάλι στη Μονεμβασιά, στο νεόδμητο ναό της, όπου επιτελούσε καθημερινά εξαίσια θαύματα. Αργότερα μάλιστα ιδρύθηκε εκεί και γυναικείο μοναστήρι.
Η εικόνα της Παναγίας είναι ασημοεπενδυμένη και έχει διασωθεί με μεγάλη ευλάβεια από τους κατοίκους της περιοχής. Φέρει χαρακτηριστικά της Παλαιολόγειας τεχνοτροπίας, αν και έχει υποστεί αλλοιώσεις και ανακατασκευές με την πάροδο των αιώνων.
Ο ναός
Ο ΙΝ Παναγίας Χρυσαφίτισσας ιδρύθηκε κατά την υστεροβυζαντινή περίοδο, πιθανότατα τον 17ο αιώνα, και χτίστηκε πάνω στο σημείο όπου βρέθηκε η εικόνα. Είναι ένας λευκός ναός σε λιτό αιγαιοπελαγίτικο ύφος, σε ένα από τα πιο επιβλητικά σημεία του κάστρου. Κάθε χρόνο προσελκύει πλήθος πιστών που προσέρχονται να προσκυνήσουν την ιερή εικόνα, η οποία φυλάσσεται εκεί.
Η Παναγία Χρυσαφίτισσα αποτελεί όχι μόνο θρησκευτικό σύμβολο αλλά και στοιχείο πολιτιστικής ταυτότητας για τους Μονεμβασιώτες. Η εορτή της, που γίνεται την Κυριακή του Θωμά, είναι από τα πιο σημαντικά γεγονότα του τόπου, συγκεντρώνοντας πλήθος κόσμου και αναδεικνύοντας τη θρησκευτική παράδοση της περιοχής.
