Γράφει ο Δημήτρης Κονιδάρης
Πριν λίγες ημέρες, στις 16 Αυγούστου, συμπληρώθηκαν 105 χρόνια από τη γέννηση του σπουδαίου Νότη Περγιάλη. Ο Περγιάλης (πραγματικό όνομα: Γεώργιος Νικολόπουλος), ένας από τους πλέον πολυσχιδείς καλλιτέχνες της χώρας μας κατά τον 20ο αιώνα, γεννήθηκε στις 16-8-1920 στα Ανώγεια Λακωνίας. Υπήρξε μια άκρως ενδιαφέρουσα περίπτωση ανθρώπου που υπηρέτησε αδιαλείπτως τις Τέχνες παράγοντας ένα πλούσιο έργο σε πολλά επίπεδα. Πιθανόν η ευρύτερη αναγνώρισή του να οφείλεται περισσότερο στις ιδιότητες του θεατρικού συγγραφέα και του ηθοποιού αλλά υπήρξε σκηνοθέτης, σεναριογράφος, στιχουργός, ποιητής, πεζογράφος και εικαστικός με ογκωδέστατη προσφορά στα πολιτιστικά δρώμενα της πατρίδας μας.
Τα παιδικά του χρόνια ήταν φτωχικά στη γενέτειρά του. Καθοριστική επιρροή δέχτηκε από τον ιερέα παππού του από τον οποίο διδάχτηκε βυζαντινή μουσική καθώς και βιολί. Μεγαλώνοντας επηρεάστηκε, μεταξύ άλλων, από τον Όμηρο, την Δραματική Ποίηση, τον Γεώργιο Χορτάτση, τον Σαίξπηρ, τα μανιάτικα μοιρολόγια και τα δημοτικά τραγούδια. Κατά την γερμανική Κατοχή εντάχθηκε στις γραμμές του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ πολεμώντας τους κατακτητές και τους δωσίλογους, διαπνεόμενος πάντα από έντονο αγωνιστικό πνεύμα και γνήσιο πατριωτισμό. Παράλληλα συγκρότησε θεατρική ομάδα, με τους φίλους του Βασίλη Καπετανέα και Νίκο Μπλέτα, παρουσιάζοντας παραστάσεις σε πολλά χωριά. Κατά τη διάρκεια ενός θεατρικού τον είδε η Μαρούλα Ρώτα, κόρη του γνωστού θεατρικού συγγραφέα, κριτικού και μεταφραστή Βασίλη Ρώτα, που τον παρότρυνε να παρακολουθήσει μαθήματα στη σχολή του πατέρα της. Αναμφιβόλως, η αποδοχή του στη σχολή του Ρώτα αποτέλεσε σταθμό στην πορεία του. Εκεί γνώρισε τον Μάνο Κατράκη με τον οποίo συνεργάστηκαν στενά και συνδέθηκαν με βαθιά φιλία.
Ως θεατρικός συγγραφέας έκανε την πρώτη εμφάνισή του το 1948 με το έργο «Ο πόνος γεννάει θεούς». Ως εισηγητής τότε ο Γρηγόριος Ξενόπουλος είχε πει γι’ αυτόν: «Σήμερα γεννήθηκε ένας ποιητής του θεάτρου». Ένα άλλο αξιοσημείωτο έργο ήταν το «Νυφιάτικο τραγούδι» που παρουσιάστηκε το 1949 στο «Ρεαλιστικό θέατρο» του Αιμίλιου Βεάκη και γράφτηκε με αφορμή το έθιμο της βεντέτας στην Μάνη. Αναντίρρητα, ένα από τα αξιολογότερα έργα του ήταν το αντιπολεμικό «Χρυσό χάπι», που παρουσιάστηκε από το «Ελληνικό Λαϊκό θέατρο» του Μ. Κατράκη και ήταν αφιερωμένο στα θύματα των ατομικών βομβών στην Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι. Πρέπει να τονιστεί, επίσης, ότι «Η Αντιγόνη της Κατοχής» ήταν από τα πρώτα αντιστασιακά έργα που παρουσιάστηκαν σε θέατρο προκαλώντας, όπως αναμενόταν, αντιδράσεις. Ένα ακόμα κλασικό έργο ήταν το «Κορίτσι με το κορδελάκι» (1964), που παρουσιάστηκε από το «Ελληνικό Λαϊκό θέατρο» του Κατράκη, σημειώνοντας αξιοπρόσεκτη επιτυχία και αναφέρεται στο έντονο πρόβλημα στέγης μετά τον Εμφύλιο καθώς και στις κοινωνικές αντιθέσεις. Σε αυτό ακούγεται το πανέμορφο τραγούδι «Γκρεμισμένα σπίτια» που μελοποιήθηκε από τον Γιάννη Μαρκόπουλο ο οποίος πέτυχε μια υπέροχη σύζευξη λόγου και μελωδίας.
Ένα από τα ενδεικτικότερα έργα του, στο οποίο περιλαμβάνονται πολλά από τα βιώματά του από την Εθνική Αντίσταση, είναι το μυθιστόρημα «Τα παλληκάρια» όπου περιγράφει γεγονότα και χαρακτήρες από την τραγική και, συνάμα, μεγαλειώδη πορεία του Ελληνικού λαού εκείνη την περίοδο. Το 1974 ο θίασος Νίκου Χατζίσκου-Τιτίκας Νικηφοράκη ανέβασε το «Αυτό το δέντρο δεν το λέγανε υπομονή» όπου τονίζεται ο καημός του προδομένου λαού που έδιωξε τους κατακτητές αλλά κυνηγήθηκε από τους συνεργάτες τους. Το εν λόγω έργο διανθίστηκε από τη μουσική του Μίκη Θεοδωράκη.
Τονιστέον ότι αρκετά θεατρικά του μεταφέρθηκαν στο ραδιόφωνο σημειώνοντας μεγάλη επιτυχία αφού η τηλεόραση ήταν δυσεύρετο είδος κατά τη δεκαετία του 1970. Επίσης, πολλά έργα του παρουσιάστηκαν από αθηναϊκούς και επαρχιακούς θιάσους ενώ μερικά από αυτά μεταφράστηκαν και σε ξένες γλώσσες. Επιπλέον, εξέδωσε τη συλλογή διηγημάτων «Το κόκκινο πουλί» και μυθιστορήματα όπως «Η καπετάνισσα» και «Όταν σηκώθηκαν τα δέντρα».
Στον κινηματογράφο είχε, μεταξύ άλλων, συμμετοχή σε πολλές ταινίες αλλά θα αναφερθούμε σε τρεις από τις χαρακτηριστικότερες: Η πρώτη είναι η προταθείσα για Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας «Ηλέκτρα» (1962) του Μιχάλη Κακογιάννη όπου υποδυόταν τον σύζυγο της Ηλέκτρας (σ.σ. στο σημείο αυτό υπάρχει σαφής επιρροή από την Ηλέκτρα του Ευριπίδη όπου η ηρωίδα παρουσιάζεται ως νυμφευμένη σε αντίθεση με την Ηλέκτρα του Σοφοκλή), η δεύτερη στα «Κόκκινα φανάρια» (1963) του Βασίλη Γεωργιάδη, όπου λέει την πασίγνωστη φράση «Όμορφη δεν είναι η ζωή, Κατερίνα;» και η τρίτη είναι, βεβαίως, η υποψήφια για Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας «Το χώμα βάφτηκε κόκκινο» (1966) του Β. Γεωργιάδη που ενσάρκωσε συγκλονιστικά τον ηρωικό αγωνιστή και υπέρμαχο των δικαιωμάτων του λαού, Μαρίνο Αντύπα (1872-1907), σε μια από τις κορυφαίες ερμηνείες στην ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου.
Αναμφισβήτητα από τα πιο αξιόλογα έργα του ήταν η διασκευή σεναρίου, σε συνεργασία με τον Γεράσιμο Σταύρου, της θρυλικής τηλεοπτικής σειράς «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται», βασισμένης στο ομότιτλο βιβλίο του Νίκου Καζαντζάκη ενώ συμμετείχε σε αυτή κι ως αφηγητής αφήνοντας το στίγμα του με τη χαρακτηριστική φωνή του. Είχε προσπαθήσει να προωθήσει και άλλα έργα στην ελληνική τηλεόραση όπως τον «Καπετάν Μιχάλη» του Καζαντζάκη αλλά η πρότασή του απορρίφθηκε και, γενικώς, οι τηλεοπτικές πόρτες παρέμειναν ερμητικά κλειστές.
Με τον Μάνο Χατζιδάκι συνεργάστηκε στην ταινία «Ποτέ την Κυριακή» του Ζιλ Ντασέν και προέκυψε το εξαίσιο τραγούδι «Πάμε μια βόλτα στο φεγγάρι». Σκόπευαν, μάλιστα, να προχωρήσουν σε έκδοση δίσκου αλλά, δυστυχώς, δεν κατέστη δυνατό κάτι τέτοιο.
Παρόλο που ο Περγιάλης δεν χαρακτηρίζεται πρωτίστως ως στιχουργός, μας κληροδότησε εξαίρετους στίχους που μελοποιήθηκαν από κορυφαίους συνθέτες. Αξίζει να αναφέρουμε μερικά ακόμα τραγούδια του όπως «Το κοριτσάκι» (1960), «Αν είχα δυο φτερά» (1964) και «Σκονισμένοι δρόμοι»(1964) του Γ. Μαρκόπουλου καθώς και «Τι να την κάνω τη χαρά» (1963), «Ο λεβέντης» (1974), «Το μπλόκο της Καισαριανής» (1977), «Δεν ήσουν σκυφτό ένα δέντρο» (1974) του Μ. Θεοδωράκη.
Τα τελευταία χρόνια της ζωής του διέμενε στους Αγίους Θεοδώρους Κορινθίας, όπου πέθανε και ετάφη. Στην απομάκρυνση από την Αθήνα τον οδήγησε όχι τόσο η ατμοσφαιρική μόλυνση, όσο η «πνευματική» αφού λίγα χρόνια μετά την πτώση της χούντας οι σημαντικότεροι δημιουργοί εκδιώχθηκαν από το σύστημα της εποχής που επέβαλε εντελώς διαφορετικά πρότυπα. Αξιοπαρατήρητο και, ασφαλώς, αξιέπαινο, το ότι ακόμα και στα βαθιά γεράματά του παρουσίαζε θεατρικά με θιάσους από νέους του τόπου κατοικίας του.
Γενικά, ο Περγιάλης υπήρξε ένας χαμηλών τόνων και διακριτικός άνθρωπος μιλώντας, κυρίως, μέσω των γραπτών του και των ρόλων που ερμήνευε. Αυτό, ωστόσο, δεν σήμαινε ότι του έλειπε το σφρίγος και το πάθος. Με την αντιστασιακή, την αντιδικτατορική και τη γενικότερη αγωνιστική του δράση απέδειξε τη μαχητικότητά του, το θάρρος του και τη συνέπεια της στάσης ζωής του με την ιδεολογία του. Ποτέ δεν έπαψε να εναντιώνεται στην υποταγή του λαού στα κέντρα εξουσίας και υποστήριζε ότι οι λαοί ξέρουν να αμύνονται στα σχέδια των ισχυρών εκφράζοντας την αισιοδοξία του. Με όλα τα βιώματά του και τις εμπειρίες του ήταν λογικό επακόλουθο τα έργα του να διαπνέονται από έντονο λυρισμό, ρεαλισμό, ευγένεια και βαθιά συμπάθεια στον ταλαιπωρημένο, απόκληρο και αδικημένο άνθρωπο.
Οι βραβεύσεις δεν έλειψαν αφού τιμήθηκε με το Χρυσό Μετάλλιο της Ιερής Πόλεως του Μεσολογγίου καθώς και το Βραβείο των Κριτικών των Εφημερίδων στο Φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης ενώ, γενικά, δεν έχει αναγνωριστεί η προσφορά του στον τόπο γέννησής του. Σαφώς, όμως, το σημαντικότερο βραβείο είναι η αγάπη με την οποία περιέβαλε ο κόσμος το έργο του. Εν κατακλείδι, οποιοσδήποτε έχει μια μικρή γνώση από το τι προσέφερε ο Νότης Περγιάλης, είναι δύσκολο να μην αντιμετωπίσει με θαυμασμό αυτόν τον πολυπράγμονα άνθρωπο.
